Auteursarchief: admin

4W: Weten Wat Werkt en Waarom — (juni 2013) Nr. 2

  6 Meer leren van beeld en geluid
Eliane Segers
Multimediale teksten kunnen leereffecten vergroten, maar in de praktijk blijken leerlingen er lang niet altijd beter mee te leren. Het leertempo, leerproces en de mate van actieve herhaling van het geleerde blijken van invloed te zijn op met name het langetermijneffect van leren met multimedia.

14 Kennis leren verwerven met informatie van internet
Saskia Brand-Gruwel & Amber Walraven
Leerlingen hebben weinig moeite met het zoeken en vinden van informatie op internet, maar de vaardigheden om daaruit zelfstandig kennis te construeren schieten vaak tekort. Welke instructie kan hen helpen om de complexe hogere-ordevaardigheden die hiervoor nodig zijn aan te leren?

22 TPACK: kennis en vaardigheden voor ict-integratie
Joke Voogt, Petra Fisser, Jo Tondeur & Johan van Braak
TPACK staat voor de integratie van vakinhoudelijke, didactische en technologische kennis door leraren. Leraren die TPACK hebben ontwikkeld, zijn meer bekwaam in de beoordeling van de inzet van ict in hun onderwijs. Hoe kunnen zij deze vaardigheden leren en ontwikkelen?

30 Ict inzetten met aandacht voor verschillen tussen leerlingen
Irma Heemskerk, Edith van Eck, Monique Volman & Geert ten Dam
Multimediale leermiddelen lijken vanzelfsprekend te passen bij jongeren, maar niet alle leerlingen blijken er evenveel van te leren. Door ict-toepassingen te toetsen op inhoud, interface en instructie, kunnen leraren beoordelen of het materiaal geschikt is voor een gevarieerde doelgroep.

BBMP — (2013) nr. 05

8 Bang voor baanverlies

Naast ouders en kinderen ervaren pedagogisch medewerkers het effect van de crisis aan den lijve. Ze dragen hun lot gedwee. Zelfs de vakbond heet het lef niet ze op te roepen tot aksie!

Aart Verschuur

14 Investeren in jonge kinderen

Van 1997 tot 2013 werd in Engeland een longitudinale studie uitgevoerd naar het effect van preschool op de latere loopbaan van kinderen. Het effect dat werd gevonden is voor achterstandskinderen nog groter dan voor andere kinderen.

Addie Roetman

32 Sleutelwoord: mobiliteit

De prijs van de crisis wordt voor een flink deel betaald door de pedagogisch medewerkers. SKSG in Groningen wilde haar medewerkers niet als weerloze ballonnen loslaten in de storm, maar zoch en vond een manier om hen meer zwaartekracht te geven.

JosŽ Reijntjens

4 Kinderopvang Kort > Wat u moet weten over kinderopvang

7 Bij het nieuws > JosŽ Reijntjes: van een andere planeet

13 De Rekenmeester > Ed Buitenhek: To be, not to be, of toch iets ertussenin…

19 Ingezonden > Lex Staal: Stop met roeptoeteren, Kinderopvang is betaalbaar!

20 bdKO > Lida Schepers: Big brother en de veiligheid van kinderen

22 Boeken > Marianne van Duuren: Over praten en gespreksvoering

24 Forum > Aad de Booij: Nederland aan de top

27 Ruimte voor kinderen > Ine van Liepd: Baby-cultuur

28 Werkveld > Wilma Schepers: 1+1=3

30 Out of the box > Fred Verhees: Een betrouwbare en heldere overheid

38 Op de koffie bij > …het reislustige rvt-lid: Gluren bij de buren

Praxis Bulletin — Jrg. 30 (mei 2013) Nr. 9

5 Nakijkwerk in uitvoering / Feedback in de klas (2)
FEEDBACK, EVALUATIE, CORRECTIE (team)
Linda Jonkman, Vera Vergunst
Serie van 5 artikelen over de noodzaak van effectieve feedback. Aflevering 2: het nakijken van leerlingenwerk nader belicht.

10 Schatkamers van de wereld
MONUMENT, ERFGOED (team)
Drs. Marieke Zeeman, drs. Annemarie de Regt
Artikel over een groot aantal aspecten van (wereld)erfgoed en erfgoededucatie. Ter informatie en inspiratie.

14 Jan / Gaatjes dichten (8)
GEDICHT, TAAL, BEELDEND (groep 1-2)
Saskia de Jong
Aflevering 8: een gedicht, dat (deels) bestaat uit ‘onzinwoorden’, die op elkaar rijmen. Oefeningen voor het fonologisch bewustzijn van kleuters.


16 Circus Paletto / Kunsteducatieproject
CIRCUS, TONEEL, DRAMATISCHE VORMING, THEATER, BEELDENDE VORMING (groep 1-8)
Femke van Gorkum
Beschrijving van een schoolbreed kunsteducatieproject, waarin beeldende vorming en theater samenkomen in een heuse circusvoorstelling. Over multidisciplinair werken aan een (kleinschalige) themadag of een groots opgezette theaterproductie voor een groot publiek. Aan u de keus!
WEBSITE
– Conceptverhaal
– Maakvoorbeelden
– Projectfoto’s

22 ‘Iets wat duur is?’ / Duurzame leerlijn
DUURZAAM, TECHNIEK, MILIEUEDUCATIE (groep 1-8)
Quinten van Katwijk

Drie voorbeeldlessen, in het kader van de ‘duurzame leerlijn’, zoals die is ontwikkeld door Texelse basisscholen. De lessen zijn eenvoudig aan te passen aan de eigen situatie en zetten aan tot duurzaam handelen met betrekking tot energie, water en natuur.

27 Dag juf! Dag Mees! / Einde van het schooljaar: z— doe je dat
AFSCHEID, VIERING (groep 1-8)
Sharona van Zoghel
Idee‘n, om op een leuke en persoonlijke manier afscheid te nemen van een (jaar)klas, een individuele leerling, stagiair(e)s en (hulp)ouders. Drie pagina’s met suggesties voor activiteiten en cadeautjes.
WEBSITE
– Afscheid van een kind

30 Dag, zomer! / Seizoensthema (4)
ZOMER, LIED, VERHAAL, SEIZOEN, KAMPEREN (groep 1-2)
Hans van Eerden
Met het liedje, de muzikale oefeningen, het versje, het voorleesverhaal en de lestips in dit artikel cre‘ert u een vrolijk en zonnig thema voor uw kleutergroep! Aflevering 4: zomer.
WEBSITE
– Baldnotatie
– Ingezongen liedjes
– Meezingversie
– Voorleesverhaal
– 6 illustraties voor verteltafel
– Afbeelding: gekleurde tenten
– Instructie: tentje vouwen
– Extra lestips
– Versje Op de Camping
– Links
– Boekentips

34 Lekker dier / Taalvangers (2)
BEELDEND, HANDVAARDIGHEID, KNUTSEL (groep 1-8)
Ino de Groot
Aflevering 2: maak een werkstuk van papier-machŽ, waarin je lievelingsdier en je favoriete hobby zichtbaar aanwezig zijn. Met 2 leuke liedjes, als extra component van de lessen!
WEBSITE
– Powerpoint Papier-machŽ (instructie)
– Lied Het Schildpadei (groep 1-3)
– Lied Dieren met hobby’s (groep 4-8)

39 Win een taart voor je team!
LEZERSACTIE
Redactie
Praxis Bulletin is jarig! En dat vieren wij! Geef oude nummers van het Praxisbulletin een nieuw leven, maak daar een foto van en win misschien een taart voor je team.

40 Lied van de maand: Kazoe-mars
LIED, FEEST, VERJAARDAG (groep 5-8)
Vincent Stapelbroek
WEBSITE
– Melodie
– Karaokeversie
– Lessuggesties

Didactief — Jrg. 43 (mei 2013) Nr. 5

Special: ONDERWIJS IN DE 21e EEUW (tussen pagina 28 en 29)
Samen leren, samen leven, samen werken. Het leven in de 21e eeuw vraagt om andere competenties van leerling en leraar. De leraar wordt facilitator, de leerling neemt meer eigenaarschap in het eigen leerproces. Kinderen worden gestimuleerd in creatieve, sociale en communicatieve vaardigheden. Ook leiderschapsskills als innovatief en kritisch denken, goed kunnen samenwerken en problemen oplossen, zijn dŽ vaardigheden van deze eeuw.

3 Riemen los
VAN DE REDACTIE
Monique Marreveld
Een paar uur voor we naar de drukker gingen lag het er: het Onderwijsverslag 2011/2012. En het valt niet mee, wat mij betreft…

6 Inbox, didactiefonline.nl, brieven, winnaar & poll
- Onderwijsonderzoek
- Gezocht: nieuwsgierige stagiaire m/v

7 Amsterdam, Van Ostadestraat 101
WANDELEN MET…
Sjoerd Karsten
‘Krijg toch allemaal de kolere.’ Wie kent die tekst uit de film Ciske de Rat niet?…

8 ‘Schoolontwikkeling gaat niet vanzelf’
ORD-ONDERWIJS RESEARCH DAGEN 2013 / INTERVIEW
Monique Marreveld

Marja Vrijnsen-de Corte onderzocht docentonderzoek in de academische opleidingsschool. Haar conclusies: er zijn grenzen aan wat we van docenten kunnen verwachten.

11 From England with love
TWEETALIG (vo)
Emmanuel Naaijkens
Docente Tracy Barnes is afkomstig uit Engeland. Een gesprek over verschillen in het onderwijs in Nederland en aan de andere kant van het kanaal.

12 Nieuws
D TO KNOW
Truus Groenewegen, Jessie van den Briej
- Drie vragen aan Peter Ruit
- Beter kiezen
- Titanic
- Techniek offensief
- Eindtoets

13 Digitaal dom
COLUMN
Jo Kloprogge

14 Nieuws
D TO KNOW
Marlies Huisman, Frieda Pruim
- Kleuterrechten
- Niet werken maar spelen
- (In)competente HPO’ers
- 13 miljoen voor praktijkonderzoek
- TIPIsch
- Opinie: ‘Moet de lat hoger?’
- Snoep of fruit?

16 Stemproblemen
GEZONDHEID
Jessie van den Broek

De nachtmerrie van elke leraar: stembandenpech. Keelpijn, schor klinken, ‘s avonds na een dag voor de klas geen stem meer over? U bent niet de enige: meer dan de helft van alle leraren krijgt ooit te maken met stemproblemen. Hoe kun je stemklachten behandelen en voorkomen? En worden ze eigenlijk wel serieus genomen?

22 Taalonderwijs op z’n Europees
LEERPLAN
Filip Bloem
Op papier ziet het er prachtig uit: Europese niveauomschrijving voor vreemde talen, gekoppeld aan een praktijkgerichte visie op taalonderwijs. Maar het Europees Referentiekader Talen (ERK) vraagt veel van docenten. Online trainingsmodules helpen een handje.

23 Maria Montessori (1870-1952)
DODE PEDAGOGEN
Anne Burgers
Maria Montessori vond dat leraren zich veel te veel bemoeiden met de ontwikkeling van kinderen. Laat ze ‘t lekker zelf uitzoeken, dan komt het allemaal goed.

24 Praktijkles Burgerschapsvorming
BURGERSCHAPSVORMING
Bas ter Avest
Burgerschapsvorming is verplicht op elke basisschool. Lastig soms. Op pabo Groenewoud in Nijmegen laten tweedejaars studenten zien hoe je leerlingen aan de slag krijgt met een simpele simulatiegame: groep 6 t/m 8 bouwt de derde Maasvlakte.

25 Het land van ooit
COLUMN
Frank Jongbloed

26 Lastige leerlingen de baas
ONDERZOEK
Madeleine Vreeburg
Meedoen aan een onderzoek en er zelf meteen al beter van worden? Dat is wat je noemt een win-winsituatie! Amsterdamse leraren over leren in loops.

28 Hardop denken = beter lezen
PRAKTIJKONDERZOEK
Gerda van ‘t Spijker
Een goede aanpak is het halve werk. Dat laat het afstudeeronderzoek van Fleur Deenen zien. De materialen die ze voor het begrijpend lezen onderwijs op haar stageschool ontwikkelde, worden nu school en vakoverschrijdend ingezet.

Special: ONDERWIJS IN DE 21e EEUW (tussen pagina 28 en 29)
Samen leren, samen leven, samen werken. Het leven in de 21e eeuw vraagt om andere competenties van leerling en leraar. De leraar wordt facilitator, de leerling neemt meer eigenaarschap in het eigen leerproces. Kinderen worden gestimuleerd in creatieve, sociale en communicatieve vaardigheden. Ook leiderschapsskills als innovatief en kritisch denken, goed kunnen samenwerken en problemen oplossen, zijn dŽ vaardigheden van deze eeuw.

3 ‘Klasse’ teams
OPINIE
Drs. Jan Polderman, directeur Landelijk Leiderschapscentrum Expertis

4 Samen werken als team
21ST CENTURY SKILLS
Jan Polderman
Hoe organiseer je het werk in de klas van de 21ste eeuw? Welke skills zijn nodig? De rol van de leraar verschuift van lesvoorbereider naar klassenmanager. De klas wordt een team waarin samenwerken het hoogste doel is.

6 Samen de regels opstellen: Power to the pupil
KLASSENVERGADERING
Casper Hšyng
Hoe bereid je je leerlingen voor op een leven in de 21ste eeuw? Door de ‘klassenvergadering’ voelen leerlingen zich meer verantwoordelijk voor hun eigen leerproces. ‘Een Amerikaans voorbeeld dat in Nederland navolging verdient’, aldus Jan Polderman van het Landelijk Leiderschapscentrum Expertis.

8 Doe de test
TEST
Marlies Huisman
Ben jij al klaar voor de 21ste eeuw?

10 Eigentijdse aanpak / Na tijden van groei weer praten over onderwijs
KETENAANPAK
Casper Hšyng
Rekenonderwijs in de 21ste eeuw vraagt om een eigentijdse aanpak. ‘Van bestuur tot leraar, iedereen is betrokken’, ervaart schoolleider Marja Baede van basisschool De Eschmarke in Enschede.

12 Onderzoekslab van de onderwijspraktijk / Reflecteren met collega’s in de klas
PROFESSIONELE LEERGEMEENSCHAP
Cora Blaak, Casper Hšyng
Basisschool De Linde in Oldenzaal werkt op een eigentijdse manier aan de professionalisering van het team. In Professionele Leergemeenschappen werken leraren en schoolbegeleiding intensief samen om de eigen onderwijspraktijk te verbeteren. ‘Ik kijk nu kritischer naar mijn eigen lessen’.

14 FAITS Divers
Casper Hšyng
- 21e eeuws onderwijs global
- Voer voor discussie
- Leesprestaties verbeteren
- Social Media: van de tas in de klas
- Netwerk 21
- Serious gaming voor leiders
- Het 21st century woordenboek

16 Trots op onze school!
MINI-POSTER

Gert Gelderblom

29 Alles voor de show
PRAKTIJKNIEUWS
Peter Zunneberg
Vmbo-leerlingen uit Hoogeveen grepen naast de Nationale Onderwijsprijs, maar hun modeshow viel wel op tijdens het feest rond de prijsuitreiking.

29 Een eigen app
PRAKTIJKNIEUWS
Peter Zunneberg
Basisschool de Hoeksteen is samen met twee andere scholen de eerste school van Nederland die een eigen school-app gebruikt.

30 ‘Een school moet dichtbij zijn’
DE SCHOOLREIS
Stef Verhoeven

OBS De Bloeiende Betuwe.

32 Kloppen die plaatjes wel? / Meer dan een plaatje bij een praatje
ONDERZOEK
Marlies Huisman
Martijn Kleppe onderzocht de foto’s die in geschiedenisboeken vaak terugkomen. Zijn conclusie: geloof niet alles wat je ziet en leer leerlingen kritisch te zijn.

34 Nieuwe kijk op verzuim
I-D
Peter Zunneberg
Leidt digitale registratie door docenten tot beter zicht op lesverzuim? AOC Wellantcollege liet het onderzoeken.

35 Onderzoek kort
ONDERZOEK
Bea Ros
- Burgerschap: van saai naar spannend (ORD 2013)
- ADHD en Dyslexie zijn verwant
- Getallentaal
- Buitenland: Gender in de rekenklas
- ‘Goede leraren doen aan theatersport’
- Didactief dating

39 Onderzoek nieuw
ONDERZOEK
- Zelfregulerend leren
- Teamleren
- Onderwijsbeleid

40 Denkwerk
BEELDSPRAAK

42 Een tandje erbij
ONDERZOEK
Simone Doolaard
Met een training kunnen leraren snel beter zicht krijgen op wat PO-leerlingen kunnen en hoe zij in de klas van elkaar verschillen. Om vervolgens ook onderwijs op maat te geven, is vers twee. Maar het kan wel, met wat meer aandacht voor je eigen les.

45 Versterk onderzoek als vak op de pabo’
ORD-ONDERWIJS RESEARCH DAGEN 2013 / REPORTAGE
Emmanuel Naaijkens
Stimuleer de onderzoekende houding van pabo-studenten. Daarmee verbeter je de kwaliteit van het onderwijs, stelt dr. Wietse van der Linden, docenten aan de Fontys Pabo Tilburg.

46 ‘Meer onderzoek naar didactiek wil ik’
ORD-ONDERWIJS RESEARCH DAGEN 2013 / INTERVIEW
Monique Marreveld
Jelle Kaldewaij is nu een paar maanden directeur van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Weer een bobo erbij of heeft deze man verstand van onderwijs? Didactief sprak met hem.

48 De favoriete leraar van Floor de Goede
INTERVIEW
Bea Ros
Striptekenaar Floor de Goede zat van 1984-1993 op de Dr. Oepke Noordmansschool in Amsterdam Slotervaart. Zijn kleuterjuf was Pauline de Wit, van 1980-1987 op deze school en inmiddels leerkracht op de St. Paulusschool.

50 D to Go
- Gezocht: meesterlijke apps
- Kunstig opvoeden
- In het zonnetje
- Skills uit Zeeland
- Scheiden
- Letterschool
- Uit met inhoud
- Hokus Pokus
- Agenda

52 Boeken Mail & win Wonder
Bea Ros, Monique Marreveld
- Op leven en dood
- Volgers en vormers
- Goed aangepakt
- Denken in beelden
- Mijn ouders migreerden om erop vooruit te gaan
- Geef die kennis even door

55 Colofon & Volgende maand
- Groot gala
- Chocolade is geen chocolade
- De keuze van Geert
- De onderzoekende docent

Van twaalf tot achttien — Jrg. 2013 (mei 2013) Nr. 5

8 De leerling anno 2013
OPINIE & DEBAT
Yvonne van Sark, Huub Nelis

Wat onderscheidt leerlingen anno 2013 van generaties leerlingen voor hen? Wat betekent dat voor het leven op school, van pakweg 08:30 tot 16:00 uur.

12 Over muren durven kijken
OPINIE & DEBAT
Gerrit-Jan Meulenbeld
Over de overeenkomsten en het enkele verschil tussen bedrijfsleven en onderwijs.

14 ‘Thuis laat mijn vader zien hoe trots hij op mij is’
OPINIE & DEBAT
Mari‘tte Lusse, Hans Christiaanse, Peter de Vries
Ouderverantwoordelijkheid neemt af naarmate het kind ouder en meer volwassen wordt. Maar ouderbetrokkenheid blijft altijd bestaan, ongeacht de leeftijd.

22 Toekomst gezocht / Het nut van een ‘tussenjaar’.
OPINIE & DEBAT
Eveline Beukers / Frans Meijers

Eveline kiest voor een tussenjaar. Ze schreef op ons verzoek haar overwegingen op. En Frans Meijers bespreekt het nut van zo’n tussenjaar.

26 ‘Organiseer het delen van kennis’
OPINIE & DEBAT
Bart Verheijen
Docenten zijn veel meer dan hun vak alleen. Sommigen zijn uitstekende pedagogen, anderen hebben veel ervaring met cošperatieve werkvormen. Er zijn docenten voor wie ict en sociale media geen geheimen meer hebben, en zij die teambijeenkomsten kunnen aanjagen en er zijn collega’s die soepel conflicten oplossen.

30 Ik, de Verandering
OPINIE & DEBAT
Mark Vlasbom
In deze laatste bijdrage over de U Theory van Schramer neemt Mark Vlasblom ons mee in de fases van Crystallizing en Prototyping. We gaan ‘door de U heen’ en omhoog langs de rechterzijde. Een energieke en actieve fase waarin we tot werkelijke veranderingen kunnen komen. Als we klein beginnen…

39 Grieks en Latijn nieuwe stijl op komt / Nieuw schoolexamen toetst klassieke taal en cultuur in samenhang
Truus Groenewegen
Wie de culturele en maatschappelijke context kent, leert een taal vaak makkelijker. Dat geldt zeker voor de klassieke talen. Toch is klassieke culturele vorming ooit ingevoerd als apart vak. Daar komt nu een einde aan. Cultuur wordt bij Grieks en Latijn ge•ntegreerd en maakt een totaalbenadering mogelijk. ‘Om het vak levend te houden, is het belangrijk de link te leggen tussen toen en nu’.

42 Wiskunde en ict: use to learn & learn to use
DIGITALE DIDACTIEK (9)
Tom Merkx, Jos Zuylen
Vanaf 2015 gaan de nieuwe examenprogramma’s voor wiskunde in. De verwachting is dat tot die tijd de examens niet al te ingrijpend zullen veranderen. Dit gegeven is in hoge mate bepalend voor de mate waarin ict in het wiskundeonderwijs de komende jaren zijn beslag krijgt. Zolang docenten namelijk het gevoel hebben dat ict-gebruik geen wezenlijk toegevoegde waarde heeft op examenresultaten, zullen ze digitale middelen niet enthousiast omarmen. Dat is op z’n zachts gezegd jammer, omdat buiten de school wiskunde zonder ict-gebruik nauwelijks of niet meer bestaat en het leren op school met gebruikmaking van ICT overduidelijk voordelen heeft.

44 Is differenti‘ren te leren?
Meike Berben
Het differenti‘ren in de les in het voortgezet onderwijs krijgt momenteel veel aandacht. Van docenten wordt verwacht dat zij in de les op een goede manier om kunnen gaan met de verschillen tussen leerlingen. In het basisonderwijs is dat al heel gebruikelijk. Om die reden heeft de Inspectie van het onderwijs verschillende indicatoren rondom gedifferentieerd lesgeven in het Toezichtkader opgenomen.

46 Longfonds zet zich in voor rookvrije terreinen: ‘Op school steek je niks op’
Nick Kivits
De helft van alle rokers steekt zijn eerste sigaret op het schoolplein op. Uit onderzoek blijkt dat jongeren die anderen ook zien roken, zelf ook eerder gaan roken. Reden genoeg om te pleiten voor rookvrije schoolterreinen.

48 Dagjelesgeven
Femke Zwaal
In 2010 startten Joost Borsboom en Femke Zwaal met steun van enkele bedrijven het initiatief Dagjelesgeven. Hierbij bemiddelen ze vrijwillige gastdocenten voor het voortgezet onderwijs. Het initiatief groeide uit tot een bestand van bijna 400 vrijwillige gastdocenten waar steeds meer scholen uit heel Nederland een beroep op doen.

50 De beste feedback komt van de leerling zelf
INGEZONDEN
Kathinka Groenink
Door de juiste feedback schiet het zelfvertrouwen en het zelfsturend vermogen van leerlingen omhoog. Ook gaat de kwaliteit van hun werk omhoog en werken leerlingen met meer plezier aan hun opdrachten. Daarom is het belangrijk dat docenten weten hoe ze effectief feedback kunnen geven. De feedbackcyclus biedt docenten een praktisch handvat om feedback van echte waarde te laten zijn in de les.

52 En dan sta je voor de klas…
INGEZONDEN
Monique Mulder
Het rendement van lerarenopleidingen is erg laag. Na vijf jaar zijn van de 100 gestarte studenten er nog slechts 28 werkzaam in het onderwijs. Een betere opleiding en betere begeleiding van startende leraren moet gaan zorgen voor meer ‘blijvers’. Bussemaker en Dekker hebben er 100 miljoen voor uitgetrokken. Monique Mulder, docente en onderwijsjournaliste, tekent haar eigen ervaringen op en die van haar jaargenoten van destijds.

EN VERDER

5 Museumstukken
EDITORIAL
Renske Valk

6 MOOI
De Meerwaarde, Barneveld

11 Modelleerling
COLUMN
Hester Macrander

16 Berichten

20 Uitgelicht
- Doorstuderen voor betere baankansen
- ‘Lerarenopleider is geen duizendpoot’
- Jongeren krijgen stem in Taalunie
- ‘Scholen vinden zichzelf nauwelijks excellent’

21 Onderweg
COLUMN
Wim Bos
‘Actief Betrokken Leerlingen’

25 Een proper nest
COLUMN
Jan Fasen

29 Verwende nesten
COLUMN
Bamber Delver

32 Het broeikaseffect
COLUMN
Frans Ottenhof

33 Lopende zaken
NU

54 Professionalisering
SCHOLING
- De crux van onderwijskwaliteit – Masterclass met Sietske Waslander
- Masterclass ‘Leren innoveren’ 15 mei
- Conferentie ‘Met taal en rekenbewuste vakdocenten naar betere resultaten ‘ op woensdag 15 mei
- Training De Vijf Rollen Van De Leraar start 19 juni
- Pesten en gepest worden; schreeuw om verbinding!
- Wat als jongeren over zelfmoord praten
- Gezag in het geding
- Novo-opleiding voor procesconsultant

56 Verschenen
- Actie is reactie
- Goed doen 2.0
- Autisme en de grenzen van de bekende wereld
- Ik ben niet dom of lastig, maar gewoon anders
- Jongens zijn ‘t
- Waarom? Daarom!
- Keuzegids 2013 masters
- Basisboek medi‘rend leren

59 De docent in overbodig
COLUMN
Jelmer Evers

60 Halfhartig onderwijs / Het onderwijs in de voormalige Nederlandse koloni‘n
CANON VAN HET ONDERWIJS

63 Post Scriptum
COLUMN
Piet Post
Polonaise

Pedagogische Studië‘n — Jrg. 90 (mei 2013) Nr. 3

Thema: ORD 2012

2 Inleiding op het nummer Onderwijsresearchdagen 2012
W. Admiraal, H. Biemans & M. Mulder
In 2012 zijn de jaarlijkse Onderwijsresearchdagen georganiseerd door Wageningen University en Stoas Wageningen I Vilentum Hogeschool, met als conferentiethema Ecologisch leren. Op basis van een eerste analyse van de kwaliteit van de ingediende abstracts bij de deelthema’s Curriculum en Leren en Instructie zijn zes auteurs van papervoorstellen uitgenodigd om hun manuscript ter beoordeling in te dienen bij de gastredactie. Uiteindelijk zijn vier manuscripten geaccepteerd voor opname in dit nummer: drie uit het themagebied Curriculum en ŽŽn uit het themagebied Leren en Instructie.

4 Ondersteuning op curriculumontwikkelexpertise van docentontwikkelteams
T. Huizinga, N. Nieveen, A. Handelzalts & J. Voogt
Docentontwikkelteams hebben ondersteuning nodig om kwalitatief goede leermiddelen te kunnen ontwikkelen. In dit onderzoek staat de ondersteuning aan docentontwikkelexpertise centraal. De ondersteuning van drie docentontwikkelteams waarbinnen docenten gezamenlijk leermiddelen ontwikkelen is onderzocht via een meervoudige casestudie. De resultaten laten zien dat de beoogde ondersteuning sterk afhankelijk is van de voorkeuren van de ondersteuner en de context waarbinnen de ondersteuning aangeboden wordt. Onderscheid kan gemaakt worden tussen meer proactieve en meer reactieve ondersteuning. De ervaringen van docenten met de ondersteuning laten zien dat docenten kritisch zijn over zowel de pro- als reactieve ondersteuning. Docenten van docententeams die reactieve ondersteuning hebben ontvangen laten een significante groei zien in hun vaardigheden om ontwikkeluitdagingen op te lossen. Concluderend lijkt het vinden van een goede balans tussen pro- en reactieve ondersteuning essentieel om de curriculumontwikkelexpertise van docenten in docentontwikkelteams te bevorderen.

21 Effecten van online mini-games op multiplicatieve vaardigheden van leerlingen in groep 4
M. Bakker, M. van den Heuvel-Panhuizen, S. van Borkulo & A. Robitzsch
Overzichtartikelen laten zien dat er nog onvoldoende bewijs is voor de leereffecten van educatieve computerspelletjes. De hier beschreven studie beoogde door een grootschalig gerandomiseerd experiment (n = 1005; 46 scholen) te onderzoeken of het spelen van reken-computerspelletjes bijdraagt aan de multiplicatieve vaardigheden van leerlingen in groep 4 van de basisschool. Er waren vier onderzoekscondities: op school spelen (E1), thuis spelen zonder aandacht op school (E2), thuis spelen met een nabespreking op school (E3) en, in de controlegroep, computerspelletjes op school spelen over andere rekenonderwerpen (C). In het onderzochte schooljaar werden gedurende twee periodes van 10 weken in totaal 16 mini-games gespeeld. De multiplicatieve vaardigheden zijn gemeten met een voor- en natoets. Regressie-analyses lieten zien dat over het geheel genomen de in groep 4 uitgevoerde interventie met multiplicatieve mini-games geen positief effect heeft gehad op de leerwinst van de leerlingen. De leerwinst in de drie experimentele groepen samen verschilde moet significant van die in de controlegroep. Echter, wanneer de afzonderlijke experimentele groepen vergeleken werden met de controlegroep, vonden we een marginaal significant effect (p = .07, d = 0.23) voor de E3-groep. Dus, hoewel harde bewijzen ontbreken, lijkt het thuis spelen met een nabespreking op school de meeste potentie te hebben.

37 Het gebruik van doelsystemen om de interpretatie en implementatie van conceptcontextonderwijs door biologiedocenten te begrijpen
N. Wieringa, F. J. J. M. Janssen & J. H. van Driel
Docenten moeten bij het inrichten van hun onderwijs rekening houden met een grote verscheidenheid aan doelen. Het is mogelijk de relatie tussen verschillende doelen en de lespraktijk weer te geven in een zogenaamd doelsysteem, waarin de doelen van een docent met hun onderlinge hi‘rarchische relaties worden weergegeven. Het doel van deze studie is te onderzoeken op welke manier doelsystemen gebruikt kunnen worden om de interpretatie en implementatie van vernieuwingen door te begrijpen. Het onderzoek is uitgevoerd in de context van een professionaliseringsprogramma voor biologiedocenten die concept-contextonderwijs wilden leren ontwerpen. Twaalf docenten namen deel aan dit programma. Tijdens een intakegesprek is het doelsysteem van alle docenten in kaart gebracht. Op grond van o.a. interviews, lesplannen en hardopdenkprotocollen is inzich verkregen in de interpretatie en implementatie van de vernieuwing door de deelnemende docenten. Er bleek een sterke relatie te zijn tussen met name de centrale doelen in het doelsysteem en de interpretatie van de vernieuwing, waarbij centrale doelen zijn gedefinieerd als doelen met twee of meer verbindingen met hoger of lager gelegen doelen. Ook negatieve verbindingen tussen doelen, die weergeven of bepaalde doelen andere doelen in het systeem tegenwerken, blijken een sterke invloed te hebben op de interpretatie van de vernieuwing.

56 Het combineren van causale en mathematische schema’s ondersteunt leerlingen in het gezamenlijk oplossen van realistische bedrijfseconomische probleemopgaven
B. Slof, G. Erkens & P. A. Kirschner
Deze studie richtte zich op de vraag of het achtereenvolgens maken van causale en mathematische begrippenschema’s leerlingen ondersteunt in het gezamenlijk oplossen van realistische bedrijfseconomische probleemopgaven. In totaal werken 102 VWO 4 leerlingen in drietallen aan de probleemopgave door achtereenvolgens de activiteiten van de (1) oplossingenfase (vaststellen van het probleem en formuleren van meerdere oplossingen) en (2) evaluatiefase (vergelijken van de financi‘le gevolgen van de oplossingen en komen tot een eindadvies) uit te voeren. De 34 groepen werden willekeurig toegekend aan vier experimentele condities en verschilden in de wijze waarop ze schema’s dienden te maken. Groepen in de causaal-mathematisch conditie (n = 8) maakten een oorzakelijk schema gedurende de oplossingenfase en een mathematisch schema gedurende de evaluatiefase. Groepen in de mathematisch-causaal conditie (n = 8) maakten beide schema’s in de omgekeerde volgorde. Groepen in de causaal (n = 9) en mathematisch (n = 9) condities maakten bij iedere probleemoplosfase hetzelfde soort schema (causaal respectievelijk mathematisch). Zoals verwacht hadden groepen die begrippenschema’s maakten die overeenkwamen met de activiteiten van de probleemoplosfase (causaal-mathematisch conditie) een hogere score voor hun oplossing voor het probleem en waren zij beter in staat om hun samenwerkingsproces te cošrdineren dan groepen in de andere condities.

Basisschoolmanagement — Jrg. 27 (mei 2013) Nr. 4

3 REDACTIONEEL
Hans Verboon

4 Einde aan twaalf jaar vrijblijvendheid rond kwaliteit schoolleider
KWALITEIT
Frans Weeber
Tot op heden kon iedereen schoolleider worden en het was aan het bestuur om te bepalen aan welke kwalificitaties hij of zij moest voldoen. Daaraan is dit jaar een einde gekomen.

7 Veilig leren lezen: vijf updates voor de leerkracht
Marcel Schmeier
LEZEN
Veilig Leren Lezen (VLL) biedt een stevige basis om kinderen goed te leren lezen. Toch is er mŽŽr uit de methode te halen als de onderwijskundig leider de leerkracht stimuleert de vijf updates eigen te maken die in dit artikel worden beschreven. De leerkracht maakt namelijk het verschil!

11 Mogelijke rol van alcohol bij ziekteverzuim
ZIEKTEVERZUIM
Frans Weeber
De auteur stelt in dit artikel dat door de hoge psychische belasting in het onderwijs het risico van alcoholgerelateerd ziekteverzuim op de loer ligt.

14 Breng CITO-Eindtoets terug in functie! En snel een beetje!
COLUMN
R. de Bruin-Beumer

15 De kracht van samenwerkende scholen
SAMENWERKING
Sjoerd Sol & Arjette de Pree
Een kwaliteitsimpuls: 1+1 kan 3 zijn. In dit artikel pleiten de auteurs voor de vorming van samenwerkende teams.

20 Aansprakelijkheid school als werkgever
JURIDISCH
Popke van Veen
Leerkracht belast met het toezicht van ongeveer 1000 leerlingen heeft schade ondervonden als gevolg van een voorval op het schoolplein. Wel of geen schending zorgplicht van de school ex artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek (BW)?

23 Het feest van herkenning kan beginnen
RECENSIE
Dick Oosterveld
Hans Notmeijer heeft zijn belevenissen als Amsterdamse basisschooldirecteur na bijna 30 jaar onderwijservaring te boek gesteld.

26 Nogmaals toetsing van spelling
INGEZONDEN
Reacties van Anna Bosman en JosŽ Schraven en van het Cito op de artikelen over ‘Toetsing spelling’ in Basischoolmanagement 1/2013, januari 2013 (pag 4 en pag. 9).

27 Evidence-based nascholen in Almere: op weg naar beter rekenonderwijs
NASCHOLING
Francis Meester & Henk Blok
Beter onderwijs vergt betere leraren. Professionalisering is daarom zowel voor schoolleiders als voor schoolbesturen een belangrijk oogmerk. Nascholing is naar veler overtuiging een belangrijk instrument om de kwaliteit van schoolteams te verbeteren. Maar dan moet nascholing wel effectief zijn, effectief in de zin dat nascholing leidt tot aantoonbaar betere leraren en aantoonbaar hogere leeropbrengsten.

31 3 x 25 x (15 + 5) = 1500. Onmogelijk …?!
COLUMN
Jos Boerema

Tijdschrift voor Orthopedagogiek — Jrg. 52 (mei 2013) Nr. 5

199 Spelen en leren in het onderwijs… alles op zijn tijd
Maartje Hazenoot
Als het om jonge kinderen gaat, is er de gehele twintigste eeuw een discussie gaande, die tot op de dag van vandaag duurt: moet de school het kind vrijlaten in het spelen of heet het kind daarbij sturing nodig van de leerkracht om er optimaal van te leren? Staat het spelen in dienst van het leren of is spelen op zich al een belangrijke activiteit en nodig voor de algehele ontwikkeling van het kind? Deze vragen zijn nog steeds actueel.

212 Psychisch welbevinden van jongeren met een langdurig ziek gezinslid
Simone A. de Roos, Sander M. Bot, Alice H. de Boer
Dit onderzoek ging na of het al dan niet hebben van een langdurig ziek gezinslid gerelateerd is aan het psychisch welbevinden van jongeren. Daarnaast werd gekeken naar de rol van het type aandoening, de verwantschapsrelatie en de omvang en aard van mantelzorgtaken.

224 Een transitie rondom gezinnen. Ontzorgen en normaliseren in theorie, beleid en praktijk
Dorien Graas, Tijnne Berg-le Clerq
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) adviseert in Ontzorgen en normaliseren (2012) veel sterker in te zetten op het potentieel aan ondersteuning vanuit de sociale omgeving, de eigen inbreng van gezinnen en de professionaliteit van een sterke eerstelijns gezinscoach.

242 Retro perspectief
Lea Dasberg
‘Men kijkt achterom om vooruit te zien, zoals een automobilist in zijn achteruitkijkspiegel kijkt om verantwoord vooruit te rijden’.

248 Lees-v-aardig
Trijntje de Wit-Gosker
MAC MMM over de M

250 Wee-k-lacht
Martenjan Poortinga
Een zorgcošrdinator… ‘Over doorlopende zorglijnen en kiezen.

252 Bij-brengen
Mieke Ketelaars
Wie verre reizen maakt, komt ook weer terug. Voortschrijvend inzicht.

254 Weetwinkel

264 Binnengekomen boeken
- Groepsplan gedrag

265 Boekbespreking
- Ouders op hun plek

267 Meldingen

JSW Jeugd in School en Wereld — Jrg. 97 (mei 2013) Nr. 9

3 Professionele ruimte
VAN DE REDACTIE
Martin Bootsma

6 Focus op schrijfonderwijs
TAAL
Bea Pompert, Rienkje van der Eijnden
Scholen moeten meer focus op schrijfonderwijs leggen, meent de onderwijsinspectie. Op basisschool Octant is schrijven een goede gelegenheid om je eigen verhaal op papier te krijgen. Hoe krijgt het schrijfonderwijs hier vorm?

12 Aansluiten bij zwakke rekenaars
REKENEN-WISKUNDE
Marjolein Peltenburg, Marja van den Heuvel-Panhuizen
Er bestaan veel vragen over de leermogelijkheden van leerlingen met een rekenachterstand. Zijn rekenzwakke leerlingen in staat om flexibel te rekenen door hun oplossingsaanpak aan te passen aan kenmerken van een opgave?

18 Kinderen uit nieuwe gezinnen
SOCIAAL EMOTIONELE ONTWIKKELING
Corrie Haverkort
Steeds meer kinderen groeien op in een samengesteld gezin, bestaande uit ouder en stiefouder. Welk beleid voer je als school ten aanzien van kinderen en ouders uit nieuwe gezinnen?

32 Aandacht voor wetenschap en techniek
ORIENTATIE OP MENS EN WERELD
Juliette Walma van der Molen, Sandra van Aalderen-Smeets, Erik Groot Koerkamp, Gerard Venneman, Meike Grol
Kinderen zitten vol met vragen. Hoe reageer je hier als leerkracht op? In dit artikel lees je hoe je met eenvoudige middelen onderzoekend denken kunt stimuleren.

38 De leesinloop
TAAL
Lucie Visch
Ouderbetrokkenheid is voor steeds meer scholen een speerpunt. Wat doe je als school om ouders erbij te betrekken? Op basisschool de Avonturijn lezen ouders elke woensdagochtend voor in de onder en middenbouw.

RUBRIEKEN

10 Doe het zelf!
WWW.JSW
Gerard DŸmmer
In de rubriek tips om alles uit de computer te halen voor het gebruik in de klas.

16 Begeleiding
VAN DE STAPEL
Bianca Pannekoek
– Het bijdehandboek
– School en echtscheiding
– De bijzondere wereld van Elian

17 Voordeel voor abonnees
- Finnish Lessons
– Leraar in hart en nieren
– Het is een boek
– Een vulkaan in mijn buik

22 Uitgelicht
- NTR Onderwijs Mediaprijs
– Met de bus naar de Nachtwacht
– Droge voeten
– Uitgerekend
– Cyberpesten
– Ga voor groen
– Collegiaal leren
– Agenda

24 Win Burgerschapsvorming
LEZERSACTIE

25 Woordenschat
PRAKTIJK
Tjalling Brouwer
Een goede woordenschat is van groot belang voor schoolsucces. Leerkrachten kunnen de woordenschat van hun leerlingen uitbreiden met behulp van de (taal)methodes, maar er zijn ook andere mogelijkheden.

30 De schoolweek van HŽlne Bouwens
SCHOOLWEEK
Lees deze maand over de schoolweek van HŽlne Bouwnes (54). HŽlne is remedial teacher en werkt op basisschool in Alphen aan de Rijn en Woubrugge. Ze heeft een eigen praktijk, SpellboundRT, en begeleidt ook nog leerlingen in het voortgezet onderwijs.

36 Interactief lezen
OPEN BOEK
Marieke Baselmans
Digitale prentenboeken hebben een positief effect op taalontwikkeling: de bewegende animaties en bijpassende geluiden bevorderen de woordenschat en het verhaalbegrip. Dit artikel helpt je bij het selecteren en inzetten van digitale (voor)leesmiddelen in de klas.

42 Taal op maat
GEREEDSCHAP
Joop Stoeldraijer
Op de afgelopen Nationale Onderwijs Tentoonstelling (NOT) werden de nieuwe taalmethodes die in de maak zijn ge•ntroduceerd. Noordhoff verraste met een nieuwe Taal op maat!

46 Verwacht in JSW
- Effectieve netwerken
– Actief rekenen
– 15 jaar leesbevordering
– Tips voor games

Remediaal — Jrg. 13 (2012/2013) Nr. 5-6

3 Hoe we leren: Het gedachtegoed van Knud Illeris

Tom Lenting

8 Taakspel in het vmbo: Een implementatiestudie

Willem de Vos, Marije Boonstra, Luuk van Schie en Lenie van den Bulk

13 Jungle Memory: Een werkgeheugentraining met relevantie voor scholen

Berrie Gerrits & Mari‘lle Gerrits-Entken

20 Zonder boek vaart niemand wel: Een verslag van de Jubileumbijeenkomst van de Stichting Makkelijk Lezen op 22 november j.l.

Eric Robbers en Stefan Robbers

22 Gemengde berichten

Arjan Krijgsman

24 Recensie Peggie Royakers, Autisme in bolletjes: Tips voor hulpverlening aan begaafde volwassenen

Ton Lenting

26 Recensie Martin Valcke, Onderwijskunde als ontwerpwetenschap: Een inleiding voor ontwikkelaars van instructie en voor toekomstige leerkrachten

Arjan Krijgsman

32 Recensie Jet Isarin, Spraaktaal: Gids voor jongeren met een taalstoornis

Arjan Krijgsman

34 Recensie Kris van den Branden: Handboek taalbeleid en basisonderwijs

Wilmy van Hartingsveldt

41 Website-bespreking: Dyslexie.nl

Arjan Krijgsman

Wereld Van Het Jonge Kind — Jrg. 40 (mei 2013) Nr. 9

4 Investeren in spel en spelen / Opbrengstgericht werken met jonge kinderen
SPELEN
Aleid Beets Kessens
Het is de moeite waard om te investeren in spel en spelen met het oog op opbrengstgericht werken. Hoe maak je duidelijk dat spelen leidt tot leeropbrengsten?

10 Een praatplaat op de koelkast / Woordenschat vergroten bij jonge kinderen
TAAL
Susan de Boer
In het project ‘Ouderparticipatie en Taalontwikkeling – Het Ei van Columbus’ slagen peuterspeelzaalleidsters, leerkrachten van groep 1 en 2 en ouders erin om de woordenschat van jonge kinderen te vergroten.

22 Portretten van 40 jaar kleuteronderwijs / Knokken voor kleuters
Red van den Bout
Staan voor goed onderwijs voor het jonge kind, hoe doe je dat? Vier professionals – drie leerkrachten van groep 1-2 en ŽŽn pabodocente – blikken na veertig jaar terug.

28 Onderwijs voor jonge kinderen / Het kan altijd beter
BELEID
Frea Janssen-Vos

Er heerst onrust over de kwaliteit van het onderwijs voor jonge kinderen. Leerkrachten en wetenschappers uiten hun zorgen. Toch hebben adviesraden en de overheid in de afgelopen twintig jaar veel aandacht aan voorzieningen voor jonge kinderen besteed.

RUBRIEK

8 Feestje
COLUMN DONDERSTENEN
Aleid Truijens

15 Het Grote Poepconcours
AAN DE SLAG
Esther van de Kerkhof, Karin Leenaerts
Ongelimiteerd praten over poep? Zelf uitwerpselen knutselen? Het lijkt een bijzonder onderwerp, maar het past prima bij het prentenboek Het Grote Poepconcours.

20 Knappe kunsten
PRENTENBOEKINDRUK
Mathieu van Meer
- Brontornia
- Circus Pientje
- Balotje
- JoJo het slangenmeisje
- Hoogge‘erd publiek

27 Zaken die in de klas spelen
BOEKINDRUK
Jan de Bas
- Leraar, jij maakt het verschil!
- Wat jij ziet en wat ik voel
- Baanbrekers en boekhouders

31 ‘Kikker viert feest’, ‘Bij ons in het circus’, ‘Meneer Haas en Mevrouw beer zijn jarig’, ‘Een taart voor konijn’
PRENTENBOEKEN VAN DE MAAND

32 Journaal
- Lespakket voor de onderbouw
- Liedjes in de klas
- Leve het jonge kind!
- 50 lesidee‘n
- Safe You, Safe Me
- Een heel jaar muziek
- Agenda

EN VERDER

16 Creatief zijn: geen kunst!
KUNST & CULTUUR
Sjoukje Blom
De derde editie van de Inspiratie Dag voor het Jonge Kind vond plaats op 6 februari 2013 in Deurne. Dit jaar was het thema ‘Creatief zijn: geen kunst!’ Hoe kunnen we onze kinderen helpen in alle opzichtencreatieve, flexibele denkers te worden in tijden die snel veranderen.

34 Verwacht in HJK
- Leren van Bladergroen
- Hulp bij angst
- VVE kan effici‘nter
- Stimulering van woordenschat

COS — Jrg. 30 (mei 2013) Nr. 9

4 Twitteren blijft een ongekend fenomeen.
REDACTIONEEL
Theo Louwers
Sommigen hebben er niets mee, andere slingeren op elk moment berichten de wereld in. Ook COS maakt van de mogelijkheden van Twitter gebruik, en met succes.

4 Bits & Bytes
Harry Dubois
- Zelf Apps maken (http://gamesalad.com)
- Lekker groot scherm
- En mooie boxen erbij?
- Startergids Office 365
- Keyboard cover
- Bouw je eigen cloudserver

5 KLEMBORD
Opvattingen en opmerkelijke uitspraken gesignaleerd door de redacteuren van COS.

6 ‘Leer ze bewuster keuzes te maken’
Q&A
Erno Mijland
Pretoogjes, een strooien hoed en een gebloemd jasje… Howard Rheingold is een kleurrijke verschijning. De Amerikaanse auteur houdt zich al sinds de beginjaren van het internet bezig met de impact van digitale technologie op ons leven, werken en leren. ‘De grote uitdaging is onze aandacht bewust te leren richten in het spervuur van informatie.’

8 Op locatie
Samenwerkingsschool ‘Op Wier’ in Ezinge.

9 COS Forward
- Platform voor onderwijsinnovaties
- Beleef de lente
- Oefenen in een realistische omgeving
- Lancering abonnementsmodel

12 Opleiding onderwijs en moderne media
Theo Louwers
Hoe maak je om het onderwijs aantrekkelijker en uitdagender te maken zo goed mogelijk gebruik van alle eigentijdse digitale middelen? De opleiding ‘Onderwijs en moderne media’ van AB-ZHW en Hogeschool Leiden is het antwoord op deze vraag.

14 Taalzee
EVALUATIE
Michelle Clement
Velen is het online oefen en volgsysteem van de Rekentuin bekend. Sinds kort is er ook een variant voor het werken aan taalvaardigheden: Taalzee. Samen te vinden onder oefenweb.nl. De bijzondere opzet en de adaptieve mogelijkheden van deze webapplicatie verdient een uitgebreide evaluatie.


16 Schoolsupport
EVALUATIE
Michel Boer
Begrijpend lezen is voor de meeste leerlingen een saai en moeilijk vak. De teksten sluiten vaak niet aan op de belevingswereld van de kinderen en het beantwoorden van de vragen vinden ze lastig. Met Nieuws van de Week probeert Schoolsupport het begrijpend lezen voor leerlingen leuker te maken.


18 Merces laat bedrijfsvoering scholen effici‘nt verlopen
Theo Louwers
‘Merces acteert in de administratie en organisatie van schoolorganisaties.’

20 ‘Wecycle City’
EVALUATIE
Jan Overweg
De milieustraat in de school. Hoe zou de wereld eruit zien zonder elektrische apparaten en (spaar)lampen? Dit is nauwelijks denkbaar. Bijna iedereen heeft in z’n broekzak of tas een mobiele telefoon en een netbook hoort er ook gewoon bij. Een telefoon is na vier nog niet aan vervanging toe, maar wie loopt er nog met een telefoon van 4 jaar oud?

22 Dag van Europa
COS LESIDEE (po)
Helmar Rouwvoet

De Europese Unie zette begin deze maand haar deuren open. Je werd in Brussel of Straatsburg rondgeleid in de gebouwen van de Europese Unie. Dit allemaal om de Dag van Europa te vieren. Maak in dit lesidee je eigen rondleiding met daarin de Europadag, Europa, de Europese Unie en sluit af met een creatieve opdracht.

23 Fiets
COS LESIDEE (vo)
Henk Botter
Als je bij de stations in de grote steden om je heen kijkt, geloof je het niet, maar er zijn 19 miljoen bruikbare fietsen in Nederland. Dat betekent dat elke Nederlander gemiddeld 1,1 fiets in bezit heeft. In dit Lesidee gaat het over de fiets en plan je een digitale fietstocht in een zelfgekozen omgeving.

24
SnAppen
AndrŽ Siegers & Michelle Clement, (KEii)
- Het menselijk lichaam
- Zoek & vind
- Haiku deck

25 Layar, de virtuele wereld binnen handbereik
LAYAR
Yvette van den Bersselaar
Het internet staat vol nuttige informatie en educatieve filmpjes, maar hoe krijg ik deze virtuele informatie aan de papieren schoolboeken gekoppeld of zorg ik dat leerlingen op de juiste plaats de juiste informatie vinden? Layar biedt de oplossing. Ook Cos maakt gebruik van Layar.

26 Werken met Wix.com
HOW TO
Henk Botter
In de rubriek ‘How To’ leer je stap voor stap werken met een praktische toepassing die geschikt is voor het onderwijs. Suggesties of verzoekjes voor deze rubriek? Stuur een e-mail aan de redactie.

28 Educatieve spellen ontworpen door basisschoolleerlingen
HET PROJECT
Theo Louwers
Problemen oplossen, creatief ontwerpen en ondernemerschap zijn talenten en vaardigheden die op de basisschool weinig aanbod komen. Het project Designed by Kids van het Wetenschapsknooppunt Delft brengt daar verandering in. In dit project ontwerpen leerlingen uit groep 7 en 8 zelf een spannend en leerzaam spel en ontdekken daarmee hun creatieve talenten.

29 Tweetscoop
AndrŽ Slegers, Michelle Clement

29 Verleidelijke nieuwe technieken
COLUMN
Jan Zengerink

30 Dig-I-Dee (po)
AndrŽ Slegers, Michelle Clement, (KEii)
- Techniek leren door experimenteren (www.technopolis.be)
- Watnou? (www.watnou.nl)
- Briljant muziek maken (www.benniebriljant.nl)

Natuur aan de basis — Jrg. 23 (maart 2013) Nr. 3

Thema: NATUUR IN DE STRAAT

3 Natuur in de straat
VAN DE REDACTIE
Erwin Groenenberg (hoofdredacteur)

6 Wat kinderen vertellen over… natuur in de straat
ONDERBOUW / MIDDENBOUW / BOVENBOUW
Dannie Wammes
Groep 7 en 8 van de Hoekstee in Vledder zijn in de afgelopen weken intensief bezig geweest met het bos. In de voorbereiding van hun presentatie voor het project Bos Natuurlijk zijn ze zojuist nog ruim een uur intensief bezig geweest met het onderzoekjes in het bos vlakbij school. Maar is er ook natuur in de straat waar de school ligt?

8 Lieveheersbeestje in de straat
ONDERBOUW / BUITENACTIVITEITEN
Norbert Bakker
De kinderen ontdekken waar je buiten, in de straat, de natuur kan vinden, aan de hand van een verhalend avontuur. De kinderen gaan naar buiten waar het kleine avontuur van Lieveheersbeestje nagespeeld wordt in een ontdekkingstocht.

11 Buurdieren / Dieren in je buurt
ONDERBOUW / BUITENLES
Marlies Huijzer
Als het zonnetje lekker schijnt, zie je overal lieveheersbeestjes. Waar komen die zo ineens vandaan? En die merel die zo hard fluit op het dak van je huis. Waar slaapt hij eigenlijk? De kinderen gaan op zoek naar dieren die in de buurt wonen.

16 Kriebelbeest / HŽ hallo, klein kriebelbeest
ONDERBOUW / BUITENACTIVITEIT
Annemarieke Holland
Meer dan een half uur zit Joris op z’n hurken tussen wat struiken. Elk nieuw gevonden lieveheersbeestje doet hij voorzichtig in het glazen potje.

20 Bomennatuur / Natuur in de boom
MIDDENBOUW / BUITENLES
Kelly Boeters
Bomen zijn opvallende planten. Dit komt doordat de stam van de boom hoog is en boven struiken en kruiden uitsteekt. Bomen kunnen heel groot en breed worden. Maar kijk je wel eens naar het leven op en in de boom? Er leven namelijk een heleboel dieren en mossen.

23 Straatplanten / Tussen de tegels
MIDDENBOUW / BUITENACTIVITEITEN
Frans van Bussel
Natuur is overal; zelfs tussen de straattegels groeien planten. Om natuur te ervaren hoef je de stad niet uit, maar je moet er wel oog voor hebben. Kinderen vinden het best spannend om te speuren naar al dat kleine grut tussen de tegels.

27 Help de mus!
MIDDENBOUW / BUITENLES
Joost Buddingh & Anne de Feijter
Met de mus in Nederland gaat het erg slecht! Veertig jaar geleden kwamen er meer dan twee keer zoveel mussen voor in onze steden en dorpen dan nu. Hoe komt dat? En beter nog: hoe kunnen we de mus helpen?!

31 Kracht / Natuurkracht aan de macht
BOVENBOUW / ACTIVITEITENSERIE
William van den Akker
Wat gebeurt er met Nederland als alle mensen plotseling verdwijnen? Planten en dieren kunnen dan vrijuit hun gang gaan. Geen schoffel, vliegenmepper of spuitbus die hen belaagd en verjaagd. Eindigt Nederland na honderden jaren als een oerwoud waar alle menselijke bouwsels verdwenen zijn onder een dikke laag begroeiing. Hoe ziet de school er uit als de natuurkracht aan de macht komt?

35 Denknatuur / Wat is natuur? Filosoferen met kinderen
BOVENBOUW / BEWEGINGSSPEL
Thecla Rondhuis
Kinderen stellen vragen en laten zich verrassen door de hen omringende wereld. Filosoferen met kinderen is daarom een avontuurlijke onderneming. Puur op denkkracht. Ooit begreep ik in mijn studie biologie juist om die vragen die de ervaring van leven en natuur zo opwindend maken.

38 Boom / De boos des aanstoots
BOVENBOUW / BINNENACTIVITEIT
Bart de Koning
In de tuin van mevrouw Geniet staat een grote esdoorn waarin een bosuil broedt. De buren hebben geen plezier van de boom. Zij hebben last van uitwerpselen in de barbecue. De boom moet weg, liefst vandaag. Wat beslist de (Rijdende) rechter.

41 Duurzame school …doet goed volgen / Daltonschool uit IJburg
GOED VOORBEELD DUURZAME SCHOOL
AndrŽ de Hamer
Wat maakt of je een duurzame school bent of niet? Voor sommigen ben je pas een duurzame school als het gebouw klimaat neutraal is, alle leerlingen volleerde systeemdenkers zijn, alle materialen fair trade en/of fsc gekeurd zijn en het schoolplein donkergroen is. Werk mee aan duurzaamonderwijs.nl

42 Natuur in mijn straat
COLUMN
Remmerts de Vries

43
BOEKEN
RenŽe Rijken
- Zo leer je vissen
- Rikki en de tuin van opa
- Op pad met de boswachter

Kiddo — Jrg. 14 (mei 2013) Nr. 4

1 Op de cover:
Jesper (7 maanden) Yee Man Ma (36) is de pedagogisch medewerker van Jesper en werkt al veertien jaar op kinderdagverblijf Dikkie Dik: ‘Nog altijd ga ik met veel plezier naar mijn werk, ik heb zo’n leuk beroep. De kinderen zijn puur en echt, het is heerlijk om zoveel liefde te geven en te krijgen. Jesper komt hier twee dagen in de week. Als zijn moeder hem brengt en hij hier wat gewend is, steekt hij zijn handjes al naar me uit! Hij ontwikkelt zich snel en is druk bezig met omrollen. Sinds kort heeft hij ook een vriendinnetje, Phileine, met wie hij hele brabbelgesprekken voert. We genieten daar erg van!’

2 Leve het jonge kind!
WELKOM
Jessica Crezee
Je leest er al een tijdje over in KIDDO: het tweede Jaarcongres Leve het Jonge Kind! komt eraan. Ondanks de onrust in de (Nederlandse) kinderopvang, blijft investeren in kwaliteit voor het welbevinden van kinderen en de professionaliteit van de opvang onmisbaar.

10 Communiceren met ouders volgens Thomas Gordon
Lidwien Boudens
Goede samenwerking tussen pedagogisch medewerkers en ouders in de kinderopvang is van cruciaal belang voor een goede verzorging, ontwikkeling en opvoeding van kinderen. De basis voor deze samenwerking is een open en respectvolle communicatie. Hoe zorg je ervoor dat de samenwerkingsrelatie met de ouders goed is en goed blijft? Een oplossing volgens het communicatiemodel van de Amerikaanse psycholoog Thomas Gordon.

14 Experimenteren in de moddertaartenkeuken
OKIDDO (0-4 jaar)
Ellen Rutgeerts
Buitenkeukens voor volwassenen zijn erg hip. En prijzig. Je kunt zo’n buitenkeuken ook voor kinderen installeren. En die hoeft helemaal niet prijzig te zijn. Je prikkelt de fantasie enorm, want kinderen hebben nog meer materialen tot hun beschikking. Aan de slag met modder en water in KIDDO’s Okiddo-rubriek.

16 Speelgoed, taal en denken: met jonge kinderen op onderzoek
Kees Broekhof, Sardes
Het spel van jonge kinderen is de motor van hun ontwikkeling. Terwijl kinderen opgaan in hun spel, ontwikkelen zij zich op allerlei gebieden: hun taalvaardigheid, hun sociale vaardigheid, hun denken, hun motoriek – er is vrijwel geen domein van de kindontwikkeling dat niet door spel gestimuleerd kan worden. Speelgoed kan daarin behulpzaam zijn en biedt goede kansen om met kinderen in gesprek te gaan. Hoe kun je kinderen daarin stimuleren en wat is de rol van de volwassene in deze gesprekken?

34 De pedagogiek van … Emmi Pikler
TOEN
Ellen Rutgeerts, Mandy Pijl
Ontwikkeling is een vanzelfsprekend proces en begint al op een erg natuurlijke manier vanaf de geboorte. Willen volwassenen die ontwikkeling te veel stimuleren, dan forceren we vaak. Emmi Pikler ondervond dat een warme, persoonlijke interactie en een ondersteunenmde omgeving voldoende zijn. Tegelijk onderstreept ze het belang van kleine details in die interactie en omgeving. Waar let je op zodat het vanzelf gaat?

EN VERDER:

4 Uit het werkveld
Wendy De Weyer, Evelien de Lange
- Een beetje anders is ook normaal
- KIDDO-tips voor het Jaar van het Voorlezen
- Geen verplichte website over kwaliteit kinderopvang
- Jonge kinderen beter in hun vel op groen schoolplein
- Nieuwe dossiers van het Nederlands Jeugdinstituut
- Aan de slag met diversiteit
- Prijsvraag: muziek voor de kleintjes
- Toename faillissementen in Nederlandse kinderopvang zet door
- Hulp bij opvoeden

9 Binnengluren bij: Rose Mbaka
Wendy Gettemans
Rose Mbaka (45) werkt als begeleidster bij KIK, een initiatief voor Buitenschoolse Opvang (IBO) in Anderlecht, waar Nederlands – en Franstalige begeleidsters werken en veel anderstalige kinderen komen. Op woensdag kijkt KIDDO een halve dag mee.

20 Dagelijkse controle op je pedagogische beleid (NL)
Evelien de Lange
Elke kinderopvangorganisatie heeft een pedagogisch beleid waarin de pedagogische visie en uitgangspunten staan beschreven. Maar zo’n beleid wordt vaak niet vertaald naar een dagelijkse richtlijn, bleek uit onderzoek van kinderopvangorganisatie TintelTuin. Daarom is het niet altijd makkelijk om zo’n pedagogisch beleid toe te passen. Met de methode Pedagogisch actief kun je daar als pedagogisch medewerker verandering in brengen.

20 Kennismaken met een ontmoetingsplaats (BE)

28 Kinderboeken
Ellen Rutgeerts, Jessica Crezee

- De dag in woordjes
- Een hart voor oma’s
- Actief kunstboek
- Tienerpo‘zie
- Magie en verwondering in de dierentuin!
- Winnaar KIDDO-Leespluim van mei 2013

28 Winnaar KIDDO Leespluim

LEESPLUIM VAN DE MAAND
‘Het meisje met de gouden jurk’ van Jan Paul Schutten.

30 Een kleurrijk experiment: Dorstige bloemen
OKIDDO (4-12 jaar)
Marieke Smeenge (SDK Kinderopvang)
Het is volop lente! De zon schijnt, de bomen hebben weer blaadjes en er zitten knoppen in de bloemen en planten. De pedagogische medewerkers van buitenschoolse opvang SDK Kindercentrum Dubbeldam vonden het hoog tijd om het buitengevoel de groep binnen te halen, maar dan wel op een bijzondere manier. Er worden dus niet zomaar bloemen in het zonnetje gezet, maar de bloemen met een apart tintje…

32 Geef vrij spel de ruimte
KINDERKWESTIES
Weija Steffens
Vrij spel is essentieel voor de ontwikkeling van jonge kinderen. Immers, met spelen oefenen kinderen fysieke, emotionele, sociale en cognitieve competenties op een natuurlijke manier. Louise Berkhout deed promotieonderzoek naar het vrije spel van 4 tot 6 jarigen op de basisschool. Haar conclusies zijn grotendeels ook van toepassing op de kinderopvang. ‘Idealiter zou een kind minimaal drie uur per dag vrij moeten kunnen spelen.

36 Filosoferen over het ontstaan van de wereld
FILOSOFEREN
Isabelle Desegher
Wat was er voor de wereld er was? Best moeilijk om je dat voor te stellen. Zeker als je ervan uit zou gaan dat er eerst helemaal niets was. Want als er niets was, dan waren wij er ook niet. En dan waren er evenmin gedachten of woorden om het nu nog na te vertellen. We hebben er dus het raden naar. Wat vertellen kinderen ons over het ontstaan van de wereld?

38 Ochtendspits
COLUMN
Maaike Schutten

39-46 GO! BIJLAGE VOOR GASTOUDERS (NL)
Speciaal voor jou brengt deze GO! mini extra informatie over jouw werk als gastouder. Lees hoe je het ideale gastouderbureau vindt, hoe jonge kinderen groot verdriet verwerken en blijf op de hoogte van het laatste nieuws. Veel leesplezier!

40 Pedagogisch KADER voor de gastouderopvang
GO / PROFESSIONALISERING
Alie Dijkslag
Vorige maand verscheen het Pedagogisch kader voor de gastouderopvang. Een boek met ruim tweehonderd pagina’s waarin het hoe en wat en het waarom van alles wat te maken heeft met jouw werk wordt beschreven.

44 Werken met de pedagogische basisdoelen
GO / ONTWIKKELING
Heleen Abrahamse
Marianne Riksen-Walraven heeft voor de Wet kinderopvang vier pedagogische basisdoelen opgesteld, om daarmee de pedagogische kwaliteit te bewaken. Zij heeft wetenschappelijk onderzoek gedaan naar wat belangrijk is voor de ontwikkeling en het welbevinden van kinderen in de kinderopvang, op school en thuis. Haar conclusie is dat goede kinderopvang bijdraagt aan een gezonde ontwikkeling van kinderen.

46 Goed en slecht nieuws
GO / BIJBLIJVEN
Alie Dijkstra
Gastouders hebben minder last van terugloop van opvanguren dan kinderdagverblijven, maar de gevolgen van de recessie raken jouw branche wel.

Passend Onderwijs Magazine — Jrg. 1 (mei 2013) Nr. 1

- Basisondersteuning: fundament voor passend onderwijs

- Ouders en personeel kunnen nu via de MR en de OPR op twee niveaus meedoen

- De eigen koers van directeur Ton Rijk

- Checklist Basisondersteuning

- Passend onderwijs realiseren door HGW

- Leiden en Managen

- Vraag het directeur Teun Dekker

- Een CJG-coach slaat de brug tussen onderwijs en zorg

- Wet & Regelgeving

- Media

- Vijf actiepunten voor na de vakantie

- Passend leiding geven aan leerkrachten

- Nieuws gemist

Talent — Jrg. 15 (mei 2013) Nr. 3

2 Anders denken, anders doen
REDACTIONEEL
Frank Stienissen

4 Jong naar het voortgezet onderwijs: probleem of oplossing?
ONDERZOEK
Leonieke Boogaard

Leonieke Boogaard deed onderzoek naar het wel en wee van ŽŽn of meermaals versnellen. Ze interviewde de ‘versnelde leerlingen’ op de middelbare school en toen ze zes jaar ouder waren. Zouden ze weer dezelfde route volgen?

8 Zeurkous
COLUMN
Ellen Sinot

9 De voorsprong blijft / Terman’s Termites als adolescenten
ACHTERGROND
Jan te Nijenhuis
De Amerikaanse hoogleraar Lewis Terman verzamelde een grote groep hoogbegaafde kinderen en volgde die hun leven lang: Terman’s termites. In het vorige artikel
(in Talent nummer 2, 2013) bekeken we de Termites in hun tienertijd en zagen we hoe ze op intellectueel gebied met kop en schouders boven hun leeftijdsgenoten uitstaken. In dit artikel kijken we of ze zes jaar later, aan het eind van de middelbare school, hun enorme voorsprong hebben behouden. Speciaal voor deze studie is dat Terman veel case studies rapporteert om algemene principes over hoogbegaafdheid te illustreren. Professor Heiner Rindermann, ontwikkelingspsycholoog aan de Technische UniversitŠt Chemnitz in Duitsland, geeft commentaar op Termans onderzoek.

12 CARLA’S CORNER
- Blue Ball Machine
- Het Grote Breinbreker boek
- De Uitdaging van Gelukkige HBkids
- De bilnaad van de teek

13 Tutoring voor groter welbevinden / APS onderzoekt effectiviteit tutorsysteem in het voortgezet onderwijs

INTERVIEW
Priscilla Keeman
Karen Verheggen (APS) vertelt waarom een tutorsysteem voor hoogbegaafden, waarin onderbouwleerlingen door bovenbouwleerlingen in het voortgezet onderwijs begeleid worden, een grote stimulans voor deze leerlingen kan zijn.

16 Hoogbegaafdheidsonderzoek bij het CBO
REPORTAGE
Anne van Kessel
Kun je als kind met een IQ boven de 130 je ei wel kwijt in het Nederlandse onderwijs? En hoe doe je dat dan? Het Centrum voor Begaafdheidsonderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen bestaat 25 jaar en adviseert en ‘traint’ kinderen, hun ouders en docenten die vastlopen in de middelmaat.

17 Hoogbegaafd en rebels / Het bewogen leven van Dellali Segbedzi (23)
INTERVIEW
Anthon Keuchenius
Segbedzi laat zien dat er bij slimme kinderen veel mis kan gaan, maar ook veel op zijn pootjes terecht kan komen. “Ga dan bij jezelf te rade: wat kan ik doen om de beste versie van mezelf te worden?”

19 Profielkeuze
COLUMN
Tygo de Vries

20 TU Delft scholierenwedstrijd Beste Technisch Ontwerp / Fietsen opsporen en digitale gitaarmuziek
CHALLENGE
Anne van Kessel
Artikel over de tiende editie van de Technisch Ontwerp wedstrijd vindt plaats in de Dreamhall van de TU Delft. In dit artikel een verslag van deze wedstrijd.

22 Uitgelicht
RECENSIE
Priscilla Keeman
- Als de geit leert zwemmen
- De gids over hoogbegaafde kids
- Misdiagnose van hoogbegaafden

23 Plusgroep op zaterdag / Krakende hersens, filosoferen en een modeshow met krantenpapier
REPORTAGE
Marrigje de Bok
Op zaterdag hebben kinderen feestjes, of voetbal, of een middag bij de scouting. Maar de kinderen die naar het Phi Science Lab komen, hebben er geen enkele moeite mee om dat te laten schieten. “We doen alleen maar leuke dingen. Mijn humeur veranderde ervan!”

26 Lift: vechten tegen de zwaartekracht
VOORUIT
Els Schrover & Maryan Camps
Dit keer kijken de auteurs naar de eerste van de vier wetten van aerodynamica: ‘lift’. Dat is de kracht die maakt dat een voorwerp omhoog gaat in de lucht, tegen de zwaartekracht in.

28 Catanders
L
EERMIDDELEN
Inge Slaats
De auteur vindt Kolonisten van Catan een van de beste SOVA-trainingen voor slimme kinderen.

30 De boekenplank van…
Rivka Mertens
De BOEKENPLANK van
Carla Desain
Over het boek ‘SuperDolfje’ van Paul van Loon. ‘Als je niet mee mag doen met de anderen, voelt dat of je niet bestaat‘.

Pedagogiek — Jrg. 33 (mei 2013) Nr. 1

3 Zelfs in maatpak…
COLUMN
Joep bakker

5 Allemaal opvoeders in de pedagogische civil society. Naar een theoretisch raamwerk van een ander paradigma voor opgroeien en opvoeden
ONDERZOEK

Marije Kesselring, Micha de Winter, Bob Horjus & Tom van Yperen
Met de introductie van het concept van de ‘pedagogische civil society’ is de eigen kracht van gezinnen en de ondersteuning daarvan door sociale netwerken, opnieuw op de agenda gezet. Deze contextuele benadering van opgroeien en opvoeden wordt onder meer geoperationaliseerd in ‘Allemaal opvoeders’. In dit programma verkennen elf Nederlandse gemeenten hoe informele steun rondom gezinnen versterkt kan worden. Dit artikel presenteert de programmatheorie van Allemaal Opvoeders. Deze dient als uitgangspunt voor de effectevaluatie en levert daarnaast een bijdrage aan de ontwikkeling van de pedagogische civil society als alternatief paradigma binnen het jeugd- en gezinsbeleid.

21 Bloemetjes en bijtjes of zaadjes en eitjes? (Opvattingen over) seksuele opvoeding in Nederland
ONDERZOEK
Hanneke de Graaf
Nederland heeft internationaal de reputatie een bijzonder open houding te hebben ten aanzien van seksualiteit van jongeren. Deze studie gaat na of dit inderdaad zo is en of deze open houding ook kinderen onder de twaalf jaar betreft. Onderzocht is welke aan seksualiteit gerelateerde thema’s ouders bespreken met kinderen van 4 tot 17 jaar, welke informatie zij op welke leeftijd belangrijk vinden, of ze zichzelf in staat achten om deze informatie te geven en hoe zij denken over de rol van school. Een representatieve groep van 789 vaders en 802 moeders tussen 20 en 68 jaar (M = 42.9, SD = 6.79) vulde een online vragenlijst in. De resultaten laten zien dat de open houding ten aanzien van seksualiteit vooral jongeren betreft. Bij kinderen van 4 tot 9 zijn verliefdheid op iemand van hetzelfde geslacht en voortplanting gevoelige thema’s, met kinderen van 8 tot 12 wordt door een minderheid van de ouders gesproken over seksueel gedrag of voorbehoedsmiddelen. Tien tot vijftien procent van de ouders wil ook liever niet dat de school deze informatie geeft. Relationele en seksuele vorming op de basisschool blijft van belang, omdat kinderen anders het risico lopen dat zij met gevoelens of situaties worden geconfronteerd, zonder over juiste en genuanceerde informatie te beschikken.

37 Niet elk kind is ontvankelijk voor vroegtijdige stimuleringsprogramma’s. De invloed van onderliggende factoren van schoolrijpheid in relatie tot voor- en vroegschoolse educatie
ONDERZOEK
Louis Tavecchio & Ron Oostdam
De afgelopen vijftien jaar zijn in Nederland diverse studies verricht naar de uitvoering en effectiviteit van programma’s op het gebied van de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). De daarmee tot nu toe behaalde resultaten zijn teleurstellend. Ter verklaring voor het uitblijven van effecten is in de onderzoeksliteratuur onder meer herhaaldelijk gewezen op het belang van een goede implementatie en monitoring van het programma, op het relatief open karakter van sommige programma’s waardoor enorm veel variatie in de uitvoering ontstaat, en op het probleem om in alle opzichten goede vergelijkingsgroepen te vormen. Naast deze verklaringen wordt in dit artikel gewezen op een aantal in Nederland nog te weinig onderkende en onderzochte verklarende factoren. Het gaat daarbij om belangrijke variabelen in relatie tot schoolrijpheid (readiness for school), te weten de kwaliteit van leidster/leerkracht-kindinteracties, gedragsmatige aspecten als aanpassings- en gragsproblemen, en het belang van gezinsstructuur en gezinsopvoeding.

49 En de ouders zelf dan?
FORUM
Carolien Gravesteijn
Onze samenleving vraagt veel van ouders en verwacht dat zij in staat zijn het perfecte kind op te voeden. Hoe dit perfecte kind eruit ziet wordt ingevuld door deskundigen, wetenschappers, media en beleidsmakers. Opvoeden moet daarbij vooral leuk zijn en als er iets mis gaat met het kind wijst de samenleving bijna automatisch naar de ouders. Zij worden verantwoordelijk gehouden voor het gedrag en de prestaties van hun kinderen en moeten daartoe aan allerlei eisen voldoen. In boeken, tijdschriften, kranten en op websites kunnen ouders lezen wat goed voor hen is. Zo moeten zij bijvoorbeeld helder communiceren met kinderen, kritisch naar zichzelf kijken, de eigenaardigheden en taken van ieder kind ontdekken, zicht verwerven op de verschillen tussen jongens en meisjes en hier ook naar kunnen handelen (een greep uit het artikel ‘Modern ouderschap’ van Lauk Woltring en Christel de Lange, PIP februari 2011). Ook moeten ouders volgens onder anderen minister Plasterk (Volkskracht, 18 januari 2013) hun kinderen weer leren wat wel en wat niet mag. Evert de Vos, hoofdredacteur van J/M, vindt het vervolgens ”enorme onzin” dat een wetenschapper als Plasterk suggereert dat ouders niet meer kunnen opvoeden (Volkskracht, 18 januari 2013). Het gaat volgens hem goed met de opvoeding die ouders geven en (dus) met hun kinderen. En als kinderen problemen hebben, zo stelt Evert de Vos, dan ”hebben ze gewoon te weinig liefde gekregen.”

56 Goed onderwijs en de cultuur van het meten. Ethiek, politiek en democratie.
BOEKBESPREKING
Joop Berding
Gert Biesta, Den Haag: Boom/Lemma, 2012
Dit boek is een in samenwerking met onderwijsadviesbureau APS uitgebrachte vertaling van ‘Good education in an age of measurement (2010). Het vormt een welkome verrijking van het debat hier te lande over de vraag wat onder ‘goed onderwijs’ moet worden verstaan. Vanaf het begin van zijn betoog maakt Gert Biesta duidelijk dat dit een cruciale en tegelijk bijna onbeantwoordbare vraag is. Het is ook een ‘politieke’ vraag, politiek in de zin dat Biesta zich met het stellen ervan buiten de ‘orde’ van de inmiddels breed geaccepteerde ‘cultuur van het meten’ wil begeven. Het boek heeft daarmee een (cultureel) kritisch karakter maar kent ook een positief pedagogisch programma. In de Proloog buigt Biesta zich over (de vraag naar) de zin van onderwijs en constateert hij dat de vraag naar wat goed onderwijs is vrijwel volledig is verdwenen. Vandaag de dag gaat het debat voornamelijk over de effectiviteit en effici‘ntie van processen, en de (normatieve) ‘waarom’-vraag lijkt non-existent. Biesta wil een taal ontwikkelen die het voor professionals en onderzoekers mogelijk maakt weer zinvol te discussi‘ren over deze normatieve dimensie.

62 M.J. Langeveld. Pedagoog aan de hand van het kind.
BOEKBESPREKING
Wilna Meijer
Jaap Bos, Amsterdam: Boom, 2011
Het lijkt geen twijfel dat de Nederlandse pedagoog Langeveld (1905-1989) een biografie verdient, en al evenmin dat dat wel zo’n mooi vormgegeven, kloek boek met fotokatern als dit mag zijn. Langeveld was in de tweede helft van de vorige eeuw beeldbepalend in pedagogisch Nederland, niet alleen aan zijn eigen Utrechtse universiteit, maar ook aan andere universiteiten. Wie daar pedagogiek studeerde, kreeg geheid zijn ‘Btp’ te bestuderen, net als wie op een kweekschool of pedagogische academie zat. Die toen gangbare afkorting van zijn hoofdwerk, de ‘Beknopte theoretische pedagogiek’, geeft al aan dat het als een monument gold. Wie na het eerste jaar aan de universiteit algemene pedagogiek ging studeren, kreeg van het andere werk van Langeveld ook met de pedagogisch-psychologische en kind-antropologische publicaties te maken. Dat het voor pedagogen zaak was zich te verplaatsen en te verdiepen in de leefwereld van het kind, volgde direct uit de ‘Btp’. Het hart daarvan vormt de systematische, in mijn ogen nog altijd voorbeeldige, uitleg van het antinomische karakter van de opvoeding – een klassiek geesteswetenschappelijk idee. Langeveld belicht de balans die in de relatie tussen opvoeder en kind bewaard moet blijven wil van heuse opvoeding sprake zijn: er moet zowel aan de hulpeloosheid als aan het ‘zelf iemand willen zijn’ van het kind worden tegemoetgekomen. Gebeurt dit niet, slaat de balans in de ene of de andere richting door, dan ontstaat verwaarlozing (het kind te veel aan zichzelf overgelaten) of overbescherming (het kind in zijn hulpeloosheid bevestigd en klein gehouden). Opvoeding is het, in elke handelingssituatie opnieuw, goed treffen van die balans, in de typerende gerichtheid op de bevordering van zelfverantwoordelijke zelfbepaling, het aan opvoeding inherente doel. Zowel naar deze inhoud als naar de aard (de pedagogiek als praktische theorie) was het de, in het Duitse taalgebied bloeiende, om te beginnen maar even aangegeven wat ik als lezer van deze biografie die Langeveld naar hier bracht. Zo heb ik om te beginnen maar even aangegeven wat ik als lezer van deze biografie verwachtte tegen te komen, al was ik verder maar al te graag bereid me door veel nieuws te laten verrassen.

67 Making sense of education. Fifteen contemporary educational theorists in their own words.
BOEKBESPREKING
Wouter Pols
Gert J.J. Biesta (editor), Dordrecht: Springer, 2011
Toen in de jaren tachtig de pedagogiek in ons land definitief als een interdisciplinaire studie binnen de sociale wetenschappen werd opgenomen en opvoeding en onderwijs steeds meer vanuit psychologische, sociologische en economische concepten bestudeerd werd, ‘dook’ het pedagogisch gedachtegoed ‘onder’ in de opvoedingsfilosofie. Daarbij volgde ons land de ontwikkeling die in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk al veel eerder had plaats gevonden. De waardegeladen en praktijkrelevante (geestes)wetenschap die de pedagogiek daarvoor was geweest, ging men met terugwerkende kracht als opvoedingsfilosofie beschouwen. Haar (hermeneutische) benadering werd tegen andere, sociaal-wetenschappelijke benaderingen afgezet waardoor allerlei wetenschapstheoretische kwesties binnen de opvoedingsfilosofie een rol gingen spelen. Dat de opvoedingsfilosofie ook een broedplaats kan zijn van waardegeladen en praktijkrelevante pedagogische theorie‘n, of anders gezeg: een laboratorium voor het smeden van pedagogische concepten, kwam in ons land minder uit de verf. In ‘Making Sense of Education. Fifteen Contemporary Educational Theorists in their own Words’ staan die waardegeladen en praktijkrelevante pedagogische theorie‘n centraal. De bundel bevat vijftien artikelen die eerder in ‘Studies in Philosophy and Education gepubliceerd zijn.

Balans Magazine — Jrg. 26 (mei 2013) Nr. 5

  3  3 x is scheepsrecht
VOORWOORD
Yolande Best

  4  Nieuws en actualiteit
Vereniging Balans

Actuele berichten en praktische tips
– Toch instemmingsrecht voor ouders!
– Stuur uw gemeente een brief
– Teken mee!
– Blogs en boeken op www.balansdigitaal.nl
– Filmpje over dyslexie en dyscalculie
– Blogs en boeken op www.balansdigitaal.nl
– Afscheid
– Gelinkt: elke maand de leukste berichtjes op internet
STRIP: Opvoeden www.aspergerinbeeld.nl

6  De vrijwilligersraad
BALANS IN ‘T LAND
Anouk van Westerloo
Sinds september 2010 heeft de vereniging Balans een Vrijwilligersraad. Een kleine groep mensen die alle vrijwilligers van Balans in het hele land vertegenwoordigt. Maar erg bekend onder de vrijwilligers is de Raad nog niet…

8  Weg met de mythes!
ADHD
Arga Patternotte
De nieuwste inzichten rond ADHD.

13  Muggenzifterij
COLUMN
Anouk van Westerloo

14  Vechten voor juiste hulp
MCDD
Anouk van Westerloo
Een moeder over haar kind met MCDD.

19  Die tafels altijd!
COLUMN
Marisca Milikowski

20  ‘Joris heeft het met zichzelf het leukst’
BIJ ONS THUIS
Maria van Amerongen
‘Ik merk niks aan hem’, hoort Yvette (45) wel eens over haar Joris (12, PDD-NOS, dyslexie). Aan de ene kant is ze daar blij mee, maar aan de andere kant is het lastig om steeds maar weer te moeten uitleggen wat er met Joris aan de hand is. ”Soms heb ik daar gewoon geen puf meer voor”.

25  De kracht van ouders
JURIDISCH ADVIES
Katinka Slump

26  Goed voorbereid naar de middelbare
AUTISME
Maria van Amerongen
De zaken structureren, vrienden maken: kinderen met autisme kunnen daar erg tegenop zien als ze naar de middelbare gaan. Vandaar dat het Gelderse EntrŽa (organisatie voor jeugdzorg, onderwijs en onderzoek) een brugklastraining geeft, waarbij je je individueel of in een groepje kunt voorbereiden op de overstap. Maria van Amerongen volgde een trainingsles voor Tim (12, PDD-NOS) en Julia (12, autisme) op een school in Beuningen. ”En hoe ga je volgend jaar elke dag de juiste spullen meenemen?”

30  Leuk klusje als beloning!
PRODUCTTEST EN BOEKEN
Monique de Mol
Opdrachtkaarten die bedoeld zijn voor leerlingen die snel klaar zijn met hun schoolwerk. Anita Puskas, leerkracht van groep 3/4 van OBS De Hobbitburcht in Alphen aan den Rijn testte met de leerlingen van haar groep de id-o-matic fantasiekaarten.

32  ‘Mijn dochter moet getest, maar papa houdt ‘t tegen…’ Wat nu?
ECHTSCHEIDING
Miriam de Heer
Als een ouderpaar gaat scheiden, blijven ze wŽl samen ouders van hun kind(eren). Dat betekent dat ze samen beslissingen moeten nemen over hun verblijfplaats en de opvoeding. Juist na een scheiding kan dat soms ingewikkeld zijn. Je bent tenslotte niet voor niks uit elkaar gedaan en verschillen in opvatting komen des te sterker naar voren, zeker als er nieuwe partners in het spel zijn. Wat betekent dat voor de kinderen en hoe ga je er als ouder mee om? Miriam de Heer sprak met Ed Spruijt, deskundig op het gebied van ‘scheidingskinderen’.

36  Symposium
FrŽnk van der Linden
Het Balans Kennissymposium  komt er weer aan! Horen, zien, & doen: waar wringt de schoen?
Zijn slecht functionerende executieve functies – het kunnen aansturen van het gedrag – altijd ‘de boosdoener’ bij problemen in de ontwikkeling? Of is dat al te simpel? Hoe kunnen we executieve functies verbeteren? Na dit symposium zijn deze – en vele andere – vragen beantwoord! Onder de sprankelende leiding van presentator FrŽnk van der Linden laten 6 bekende wetenschappers hun licht schijnen over dit onderwerp.

38  Intensieve Psychiatrische Gezinsbehandeling (IPG): hulp voor het hele gezin
REPORTAGE
Joli Luijckx
Veelgehoorde kritiek van ouders is dat hulpverleners makkelijk praten hebben met hun goedbedoelde adviezen, bedacht achter een bureau. Anders is het met Intensieve Psychiatrische Gezinsbehandeling (IPG). De gezinsbehandelaar komt dan gemiddeld zes maanden lang twee keer per week naar het gezin toe. En de hulp is voor alle gezinsleden. Samen met de IPG’er bepalen ouders wat zij willen verbeteren in hun gezin. Joli Luijckx keek een dag mee met IPG’er Anthon de Vos. 

43  Jorien!
HET TALENT VAN…

44  Te dik of te dun?
ADHD
Maria van Amerongen
Feiten en fabels rond ADHD.

48  Proefschrift van de maand / De middenweg
WETENSCHAP
Arga Paternotte
Ouders houden vaak hun hart vast als ze de puberteit van hun kroost dichterbij zien komen. Wanneer ze ergens lezen of horen dat de puberteit vaak gepaard gaat met probleemgedrag, verslaving en criminaliteit zien ze dat in hun angstdromen vaak al in alle hevigheid voor zich.

50  Daar zit muziek in!
UIT DE PRAKTIJK VAN
Maria Van Amerongen
Ruben (8, autisme, ADHD) heeft geleerd beter te luisteren naar anderen, Bas (10, autisme, ADHD) kan nu op zijn beurt wachten. Muziekdocent en -therapeut Theo Dimitriadis van Muziekschool Amsterdam vertelt dat kinderen met autisme binnen zijn lessen nieuwe ervaringen kunnen opdoen, afhankelijk van waar ze tegenaan lopen. “Maar centraal staat dat ze plezier hebben in muziek maken!”

54  Hartekreet van een ongeruste moeder: ‘Wie gaat er echt voor mijn kind?’
IN VERTROUWEN - Een verhaal dat je bijna niet durft te vertellen…
Nicolette Pantekoek
”Tot op de dag van vandaag – na 8 jaar basisschool, bijna 3 jaar middelbaar onderwijs, 2 orthopedagogen en een rugzakje – vraag ik me regelmatig af wie er echt voor gaat om mijn kind zo ‘goed mogelijk af te leveren’ in deze maatschappij.”

57  Balans in ‘t land
Overzicht van activiteiten in de regionale afdelingen van Balans.

63  Balans service

64  Colofon

TIB, Tijdschrift Intern Begeleiders — 2013-03 (mei)

Doorgaande leerlijnen

Hoe brengen scholen de doorgaande leerlijn PO-VO in de praktijk? TIB gaat op zoek.

Interview met Wijnand Gijzen

De noodzaak van leerlijnen naar boven en onder toe geformuleerd. Hoe maakt dit het onderwijs opbrengst- en handelingsgerichter?

Digitalisering

Paperless office. Is het mogelijk om met minder papier te vergaderen?

IB, variatie en perspectief

Het werk van de IB’er is gevarieerd en het verandert. In dit artikel een overzicht van de groeiende variatie en in een vervolgartikel een blik op de toekomst.

Artikelen over…

Referentieniveaus taal & rekenen – Jeugd Gezondheids Zorg – TIBtool 4 `Voer een opbrengstgerichte leerlingbespreking’ – Veiligheid / pesten

En verder natuurlijk…

Praktische checklists, Digitaal, Column, TIBtips, Checklist, Nieuws gemist, Media en Agenda

Bij de Les — Jrg. 9 (mei 2013) Nr. 5

2 Verhalenwedstrijd 2013
Thema: ‘Nooit gedacht!’ Inzending voor 15 september 2013

5 Colofon

5 REDACTIONEEL
Emmy Viezee-Fock (hoofdredacteur)

6 Van multiculturaliteit naar inclusiviteit
THEMA
Jannie C. Limburg
Inclusiviteit vergroot de kansen voor leerlingen in het onderwijs, ongeacht hun afkomst, vooropleiding, opvoedingsachtergrond of sekse. Maar hoe pas je het toe in de praktijk?

10 KORT NIEUWS
Emmy Viezee-Fock & Fleur Winnen
-
Moslimjongeren vinden school nuttig
- Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
- Uitwerking Iwoo en praktijkonderwijs
- Tweede studie toegankelijker
- Informatica sterft uit in vo
- Amsterdam gaat spijbelaars beboeten
- Gerommel bij tweede correcties examens
- ELO Webwalk
- 650 scholieren uitgeloot voor middelbare school
- Zwaardere toelatingseis voor pabo
- Site positioneert Talentscholen
- Aantal stageplaatsen verder in verdrukking
- Chinees als keuzevak
- Reactie NVS-NVL op onderzoek LAKS

11 ‘De school die zich bewust is van haar eigen cultuur, verhoogt de kansen voor leerlingen met verschillende achtergronden’
STELLING VAN DE MAAND

12 Iedereen is anders / Andere cultuur is geen uitgangspunt voor begeleiding
THEMA
Truda Zijp
Stem je begeleiding af op individuele leerlingen’, adviseert Najat Bouabid uit eigen ervaring. Najat Bouabid (25) is derdejaars student Pedagogiek bij de Hogeschool van Amsterdam. Ze loopt stage als loopbaancoach bij het team Herori‘ntatie van het Studie & Loopbaancentrum van ROC Midden Nederland in Utrecht. Haar visie op het begeleiden van (allochtone) leerlingen is ontstaan tijdens haar eigen schoolloopbaan.

14 Zelfstandige gymnasia als afspiegeling van de maatschappij
Berber Vreugdenhil & Cees Klaassen
Het herkennen van het verborgen curriculum is een eerste stap om een betere afspiegeling van de maatschappij te krijgen op je school.

16 Help! Ze gaan op stage! / Over de rol van werkbegeleiders op de stageplek
Josephine Quartal
De rol van de werkbegeleider die de stagiair op de stageplaats opleidt, begeleidt en mede beoordeelt is cruciaal! Een kijkje op de werkvloer.

18 Keuzejaar biedt twijfelaars ruimte
Gera Stuurwold
Studenten die met mensen willen werken maar nog niet weten in welke sector hakken zonder tijdverlies de knoop door in het Keuzejaar van de Gereformeerde Hogeschool.

20 Kick Off Kenniscentrum NVS-NVL
De projectgroep Kenniscentrum van de NVS-NVL is van start gegaan om het kennisaanbod te optimaliseren en de professionalisering van haar leden te bevorderen.

21 Rolf Nijman
MIJN INSPIRATIEBRON
Truda Zijp

Regelmatig vertelt een professional over zijn of haar inspiratiebron bij het begeleiden van leerlingen. Deze maand: Rolf Nijman, docent geschiedenis en decaan aan het Comenius College in Hilversum.

22 Bruggen bouwen tussen vo en universiteit

Marieke Snippe
Om de kloof tussen v(w)o en universiteit te verkleinen geven docent-lectoren op het Tilburgse Beatrix College aandacht aan academische vaardigheden binnen het vwo.

24 Een droom om te vliegen? / Weinig perspectief voor aspirant-piloten
Gert-Jan Wijmer
Op dit moment telt Nederland al ruim 1200 werkloze verkeersvliegers. En de studieschuld blijft bestaan.

26 Veranderen? Rustig aan een beetje! / Begeleidingsgesprekken (2)
Stijn van Merendonk & Ivo Mijland
Hoe ga je om met de tweestrijd van leerlingen: ze willen wel veranderen, maar het oude vertrouwde trekt ook nog.

29 Opleiden waarvoor?
COLUMN
Dirk Olsthoorn

30 Ongewenst gedrag van gewone jongens op gewone scholen
Marie-JosŽ Koerhuis & Ron Oostdam
Welk effect heeft de relatie met de docent op het gedrag van leerlingen?

33 Uit het raam
Schrijfteam vo
Een schrijfteam verzorgt wekelijks een blog op de site van de Zorgcošrdinator in Positie.

34 Straf op school, ouders niet blij
CŽcile de Bruin
Ouders zijn op zoek naar hun rechten en plichten en zijn soms bereid daar ver voor te gaan.

35 ‘Ik denk dat u zelf het lokaal voor straf moet aanvegen, meneer…’
CARTOON
Leen Baars

37 Het familiediner (1)
ENERGIZER
Ivo Mijland

38 OM NAAR UIT TE ZIEN
Conferenties, cursussen & studiedagen
- Slim omgaan met (hoog)begaafde leerlingen
-
Pesten en gepest worden; schreeuwen om verbinding
- Gezag in het geding
- Wat als jongeren over zelfmoord praten
- Prinsen en prinsessen in de klas
- X-factor voor vertrouwenspersonen

Kader Primair Avs — Jrg. 18 (mei 2013) nr. 9

Deze editie is als PDF beschikbaar

THEMA | WAT EEN VAK!

16 Een ambitieus beroep
Van hoofd van de school naar directeur

20 De schoolleider is coach en inspirator
‘Bevlogenheid is belangrijk’

24 Eerste onder gelijken
Het aanzien van de schoolleider beweegt mee met dat van de leerkracht

Verder in dit nummer

12 ‘Tussenschoolse opvang blijft een ondergeschoven kindje’
Een op de vijf schoolleiders ontevreden over overblijf

34 Leren lezen begint met klank
Programma Fonemisch Bewustzijn

Iedere maand

11 Illustratie | Jos Collignon

29 Zo kan het ook! | Good practice
Van overblijfmoeder tot geschoolde opvangkracht

31 Goed onderwijsbestuur
Publieke belangen dienen

32 Speciaal (basis)onderwijs
Regionaal ondersteuningsplan vervangt zoegplan samenwerkingsverband

39 Politieke column

Jasper van Dijk (SP)

40 Van de AVS

42 AVS School for Leadership

46 Voor u geselecteerd

48 Boekbespreking
Vijftig managementtechnieken om een school te leiden

Plein Primair — Jrg. 15 (26 mei 2013) Nr. 2

2 Plein primair nieuwe stijl
REDACTIONEEL

4 Aan welke eisen moet een docent voldoen
Een kort overzicht van regelgeving met betrekking tot het beroep van leraar. Wie kan aan een school worden benoemd? Wat houdt de Wet op de beroepen in het onderwijs (Wet BIO) in? Wat is een bekwaamheidsdossier en wat staat er in en welke afspraken worden opgenomen in het persoonlijk ontwikkelingsplan?


6 Opbrengsten actieplan nog moeilijk te meten
Het begon in 2007 met het rapport Leer Kracht van een Commissie onder voorzitterschap van Alexander Rinnooy Kan. Met een stevige klap werd de aandacht gevraagd voor de positie van leraren in het Nederlandse onderwijs. De toenmalige kabinetten en bewindslieden hebben die handschoen opgepakt en hebben actieplannen ontwikkeld die moeten leiden tot een steviger beroep, tot professionele scholen en indirect tot een verbetering van de onderwijskwaliteit.

9 De kwestie
COLUMN
Leren van leraren

10 Goed onderwijs vraagt om goede leraren
REGISTER
Registerleraar.nl is het beroepsregister voor leraren die voor kwaliteit gaan in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en speciaal onderwijs. Het register is opgezet door de Onderwijscošrperatie en daardoor van, voor en door de leraar’, zo staat het op de website te lezen. Benieuwd naar de stand van zaken, had Plein Primair een gesprek met Frank Jansma, projectmanager van het register.

13 Leraar zijn, rapport Onderwijsraad
Bij goed onderwijs horen goede Žn uitstekende leraren, stelt de raad in een recente verkenning over Leraar zijn. Een open deur, maar daarom niet minder waar. De Onderwijsraad stelt vast dat er gelukkig veel goede leraren zijn, maar dat aantal is zeker niet toereikend.

17 IN BEELD

18 Wij geloven in vrijwilligheid, Lucas Academie
BESTUUR
De Lucas Academie is een club die tussen scholen en de collega’s die daar werken, probeert de kennisdeling op gang te brengen. In deze bijdrage komt Sander Dankelman, scholingsexpert van de Academie van Lucas Onderwijs in Den Haag, aan het woord. Het accent ligt er op het leren van en met elkaar. “Je kunt niemand verplichten om te leren en te professionaliseren. Natuurlijk vinden we het van groot belang dat mensen leren en beter worden in hun vak. We geloven heel erg, dat het belangrijk is dat je dat doet op basis van vrijwilligheid.” Juist door de vrijwilligheid in de Lucas Academie ligt er een groot accent op de eigen motivatie van mensen om datgene te leren wat je ook graag wilt weten, wat je wilt verwerven.

20 Soundbytes

21 De directeur: Innovatie
COLUMN
Om beter te kunnen presteren, moet je eerst helder hebben waardoor de prestaties stagneren. Neem bijvoorbeeld het onderwijsrendement van de instrumentele vakken. Met welke innovatie kun je dit rendement verhogen? Die vraag kun je beantwoorden als je kunt vaststellen waardoor het rendement negatief wordt be•nvloed.

22 Inspectie / De kracht ligt in verbinding
BEGELEIDING
De landelijke overheid formuleert aan welke vakken in het onderwijs aandacht gegeven moet worden, ze formuleert eindtermen, toetst het onderwijs aan het bereiken van die doelen. In opdracht van de minister ziet de inspectie van het onderwijs toe op de kwaliteit van de uitvoering. Leon Winkels, directeur van M&O-groep, vertelt in deze bijdrage, hoe Amsterdam met deze regelgeving is omgegaan.

24 Scholing leraren nog vaak te weinig specifiek
INSPECTIE
Een belangrijke randvoorwaarde voor beter onderwijs is gelegen in de professionaliteit van leraren. De inspectie houdt geen toezicht op scholingsplannen maar kijkt wel, vanuit het toezicht op het leraarschap, gericht naar de professionele ruimte van leraren.

26 Krachtig meesterschap
LERARENOPLEIDING
Er wordt hard gewerkt aan vernieuwing van de lerarenopleidingen in Nederland. Nieuwe inhouden van vakken, belangrijke aandacht voor opleidden in school, samenwerking met het onderwijs en de invoering van toetsen. In de monitor van Krachtig Meesterschap evalueert de Onderwijsspectie de ingang gezette vernieuwingen.

29
NIEUWS
- Professioneel kapitaal
- Onderwijs werkt


31 Colofon

Egoscoop — Jrg. 17 (mei 2013) Nr. 3

Thema: ONDERNEMINGSZIN

2 Colofon

3 Voorwoord

Geert Bors (eindredacteur Egoscoop)

4
Ondernemingszin lokt ondernemingszin uit
APENKOOI / THEMA
Geert Bors en Marieke Jansen-Kellendonk
Zelfs een kind dat niet van gym houdt, wordt blij van apenkooi: alle toestellen uit de kast en spelen maar! In de openingsrubriek Apenkooi doen we dat ook: dit keer beginnen Marieke Jansen-Kellendonk en Geert Bors bij een roltrap, die opeens stilvalt. Wat gaan de mensen op die roltrap ondernemen? O ja, ook een antwoord op de vraag of ondernemerschap de Nederlanders in het bloed zou zitten.

6 De ‘ondernemers’ uit je klas. Wie zijn ze? Wat doen ze?
ANALYSE / THEMA
Ferre Laevers en Els Bertrans
In dit artikel geven professor Ferre Laevers en Els Bertrans een visie op ondernemingszin vanuit ErvaringsGericht perspectief. In die integrale kijk heeft ondernemen rechtstreeks te maken met zelfsturing, creativiteit en, wanneer je anderen weet mee te voeren, zelfs met leiderschap. Kortom: dit is ondernemingszin bezien langs de kernpunten van het E.G.O.-concep. ”Moeten alle kinderen ondernemend zijn?”, vragen Laevers en Bertrans zich af. Om meteen te antwoorden: ”Zelfsturing is voor elk kind belangrijk. Zonder zelfsturing blijf je hulpeloos, overgeleverd aan de kant staan.”

11 Wanneer een kind niet tot ondernemen komt… of lijkt te komen
PRAKTIJK
Anne van Hees
Jip moet een spreekbeurt houden. Zijn moeder dringt aan dat hij eindelijk begint. Jip doet niks. Zijn moeder ordent vast wat materiaal. Jip komt niet in actie. Begeleider Anne van Hees wordt erbij betrokken. Lukt het haar, ervaringskennis en relevante wetenschap bij de hand, om het vuurtje aan te wakkeren? Aan de hand van dit praktijkvoorbeeld, overdenkt Anne het wezen van ondernemen en hoe er in ieder kind ondernemingsgezin schuilt. Dit is Jip, in vier scnes.

12
PRAKTIJK

13 Kermis
COLUMN
Marieke Jansen – Kellendonk


1
4 Excelleren mag! Ruimte voor ondernemingszin in het hbo
SCHOOLVOORBEELD / THEMA
Annemarie van den Broek
Onder het motto ‘Don’t let good be the enemy of great’ is Fontys Hogeschool ICT in Eindhoven een aantal jaar geleden met het Deltaproject van start gegaan. Studenten met veel potentieel en ondernemingszin krijgen de kans om binnen de opleiding te excelleren, te werken aan interessante projecten met echte opdrachtgevers en meteen hun C.V. en professioneel netwerk op te bouwen. Dit is zo succesvol dat er nu binnen meerdere opleidingen deltateams ontstaan die onderling samenwerken. Mooier onderwijs is er haast niet.


18 Beschikbaar, maar niet ingezet!
COLUMN
Clemens Geenen

23 Als gegoten
COLUMN
Wilma van Esch

24 “Zit ondernemen niet in ieders DNA?”
INTERVIEW / THEMA
Anne van Hees
Welk verband is er tussen ondernemingszin en persoonlijkheid? Voor het antwoord op deze vraag sprak Egoscoop met twee ondernemers in hart en nieren: Job Christians en Erik Boeschoten. Ze zijn jong – (bijna) dertig – en ervaren: al ruim tien jaar brengen zij het onderwijs enthousiasme en inspiratie. Hun onderwijsadviesbureau en uitgeverij Onderwijs Maak Je Samen (OMJS) is een succes. Job verliet – na enkele jaren parttime voor de klas – de school, maar niet het onderwijs. Job: “Hier aan de zijlijn merk ik dat ik een grotere bijdrage kan leveren.” “Job’s voeling met de doelgroep en mijn creatieve achtergrond is een perfecte combinatie,” aldus Erik.

28 Zeg eens ja!
COLUMN
Ellen Emonds

29 “Volwassenen die het beter weten, ik vind het beledigend!”
INTERVIEW
Ellen Emonds

30 INTERVIEW

32 Niet voor de winst
UITGELEZEN
GŽrard Zeegers
Op onze scholen is er in toenemende mate aandacht voor academische vaardigheden als rekenen en taal. Kunst, literatuur, muziek, filosofie, geschiedenis en cultuur lijken te zijn verworven tot marginale luxeverschijnselen. De filosofe Martha Nussbaum roept opvoeders en onderwijzers met haar pamflet ‘Niet voor de winst’ op, om zorg te dragen voor een brede en gevarieerde training in de geesteswetenschappen. De geesteswetenschappen, de kunst en spel zijn belangrijk, omdat zij de capaciteit van mensen om de wereld door de ogen van iemand anders te zien activeert en verfijnt. Het cultiveren van medeleven is een belangrijke vaardigheid voor democratische burgers. Zij steekt daarbij niet onder stoelen of banken dat zij de democratie ziet als de beste staatsvorm om mensen tot bloei te laten komen. Egoscoop wil haar daar graag een podium voor geven.

34 Hoe verdien je nou geld? Ik besloot de klas honderd gulden te geven.
CASESTUDY
Marcel van Herpen i.s.m. Geert Bors
Het ging over geld. Over winst. Over hoe dat nou werkte: ‘geld verdienen’. Het onderwerp hield de gecombineerde groep 6,7 en 8 van Marcel van Herpen bezig. Tot Marcel de groep een briefje van honderd overhandigde en het ze zelf liet proberen. Twee afspraken: iedereen moet het eens zijn met alle beslissingen en aan het eind wilde Marcel zijn geld terug. Het winkeltjesproject dat ontstond en een paar weken zou duren, liep na twee maanden nog steeds op volle kracht.

38 “Het was veel meer dan handel drijven. We kregen er energie van!”
INTERVIEW
Geert Bors
Vraag Marcel van Herpen niet naar jaartallen: “Was het 2005? Nee, eerder 2000.” Is het winkeltjesproject daarmee een verstofte casus? Niet als je er oud-leerling Luuk Donkers naar vraagt. Luuk – nu bijna dertig, destijds groep-8’er en een drijvende kracht achter de schoolbakkerij – bleek het twee dagen eerder met zijn vriendin nog te hebben gehad over de winkeltjes: “Het werd stiekem veel groter dan ieder van ons bedacht had. Oh, het was trouwens 1995.”

Natuur aan de basis — Jrg. 23 (mei 2013) Nr. 4

Thema: KLEUR

3 Kleur
VAN DE REDACTIE
Erwin Groenenberg (hoofdredacteur)

6 Wat kinderen vertellen over… kleur
ONDERBOUW / MIDDENBOUW / BOVENBOUW
Dannie Wammes
”Als het donker is kun je geen zwart zien, want in het donker is het ook zwart”. Wat zegt deze uitspraak over de manier van denken van een kind? Verwacht u een dergelijke uitspraak bij een leerling uit groep 8, een middenbouwer of een kleuter? Bij een kleuter zul je niet verbaasd opkijken als hij: ‘Ja, altijd’, antwoordt op de vraag ‘Kun je kleur altijd zien?’ Maar bij een leerling uit groep 8 zul je meer verwachten. Een antwoord als ‘Een raam heeft geen kleur’, zal u bij een kleuter meer verbazen dan bij een leerling uit groep 8. Wij hebben dus vanuit onze ervaring met basisschoolkinderen een soort ‘leerlijn logisch denken’ in ons hoofd waarmee we het niveau van denken van kinderen beoordelen. Met wat de kinderen van de G.J. van den Brinkschool uit Wageningen vertellen over ‘kleur’ wil ik die ‘leerlijn’ eens onder de loep nemen.

8 Seizoenskleuren
ONDERBOUW / BUITENACTIVITEITEN
Marlies Huijzer
Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de bloemen, aan het weer, aan de kleren van de kinderen, Žn aan de kleuren van bladeren en bloemen of van ijs en sneeuw? Over de speciale kleuren van ieder seizoen gaan we het nu hebben.

13 Mensenkleur
ONDERBOUW / ONDERZOEKSLES
Norbert Bakker
Kijk eens naar buiten! Hoe kun je zien welk seizoen het is? Aan de bomen, aan de bloemen, aan het weer, aan de kleren van de kinderen, Žn aan de kleuren van de bladeren en bloemen of van ijs en sneeuw? Over de speciale kleuren van ieder seizoen gaan we het nu hebben.

16 Kleurenpoep / Hoe kleuren ontstaan en wat ze betekenen
ONDERBOUW / ACTIVITEITENLES
Fransje Smit
Het boek van Elmer de olifant wordt veel gebruikt in het onderwijs. Het biedt mogelijkheden voor tal van activiteiten en gesprekken vooral over ‘jezelf zijn’ en ‘anders’ zijn. Deze les gaat in op het biologische aspect van Elmer (wat eten olifanten?), kleur maken en de betekenis van kleuren. U kunt zelf kiezen welke acitiviteit u uitvoert. Activiteit 2 kunt u ook als demonstratie doen.

19 Sprekende kleuren / De functie van kleur in de natuur
MIDDENBOUW / BINNEN- EN BUITENLES
Joost Buddingh
Een felrode brandweerwagen, popsterren uitgedost in de prachtigste kleuren, een vrouwtjeseend die zit te broeden. Zowel in de natuur als bij mensen willen kleuren vaak wat zeggen: ik wil opvallen of juist niet.

23 Hommels / Gekleurde streepjescode
MIDDENBOUW / BUITEN- EN BINNENLES
Kees van Wegen
Er komt een vliegend dier langs zoemen. Wat is het? Geen wesp toch? Waarop baseer je dat? Het zoemen? Wel of geen haren? Hoe vliegt het? Je moet het dier maar kunnen herkennen. De gekleurde streepjescode van de hommel maakt het je makkelijk!

27 Camouflage / Opvallend onopvallend
MIDDENBOUW / INFO EN ACTIVITEITEN
William van den Akker
Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door roofdieren. Voor roofdieren is het handig om hun prooien onopvallend te besluipen. De prooi afwachten tot deze binnen klauwbereik is, gaat ook het beste als je niet opvalt. Camouflage wordt dus veel toegepast in de natuur.

32 Licht / Kleurig licht
BOVENBOUW / ACTIVITEITENLES
Frans van Bussel
De wereld om ons heen is vol van kleur. Bekend zijn de kleuren van de regenboog, die je soms na een regenbui ziet. Hoe ontstaan die kleuren in de lucht? Kinderen vinden dat fascinerend. Het is eigenlijk gewoon wit zonlicht, dat door regendruppels uit elkaar gerafeld wordt tot die uitzonderlijke kleuren. In een circuitpracticum gaan de kinderen in kleine groepjes die samenhang van licht en kleur onderzoeken.

37 Plantenkleur / Verven met planten
BOVENBOUW / ACTIVITEITENLES
Jeanette Boogmans
Groene knie‘n op een witte broek na een potje voetballen op gras, paarse handen na het plukken van bramen. Veel planten lenen zich om mee te verven. Eigenlijk is alles wat vlekken geeft geschikt.

42 Flip-flopschakeling / Een klein technisch hoogstandje
BOVENBOUW / BINNENLES
Fons Cornelissen
Deze les geef je niet zomaar. Maar het is een activiteit die u aan het eind van het jaar doet, voordat groep acht van school verdwijnt en die u een onuitwisbare herinnering meegeeft. Zelf een eenvoudig flip-flop schakeling bouwen is een klein technisch hoogstandje!

45 Recyclen / De kunst van recyclen Zeeland
GOED VOORBEELD DUURZAME SCHOOL
Sam uit Terneuzen staat met een printplaat in zijn handen. ‘Wat een gaaf ding, daar maak ik een vliegtuig van’. ‘En kijk, daar zit ook nog een propeller’ roept hij als hij de ventilator uit de kast haalt. Sam is tien jaar oud en schroeft een oude computer uit elkaar. Onder begeleiding nog wel.

46 De kleur van het geluid
COLUMN
Remmerts de Vries

47
BOEKEN
RenŽe Rijken, Maarten de Jongh
- Kai-Mook gaat verhuizen
- Het grote poepconcours
- Natuur binnen en buiten
- Zo leer je vissen

Kinderopvang — Jrg. 23 (mei 2013) Nr. 5

3 Toppertjes
VOORWOORD
Marike Vroom (hoofdredacteur)

4 KORT & KRACHTIG
Marianne Velsink
-
Ontslagen, en dan?
-
Pedagogische test BSO
- Deze maand in Management Kinderopvang
- De smaak te pakken
- Activiteitentip van de maand
- Wij doen zuinig!
- Trainen voor de duathlon
-
Dit zijn wij

8 Baby’s in balans
Femke van den Berg
Vrij spelen volgens Emmi Pikler.

10 Tien minuten zijn voorbij
Carla Overduin
Tips voor effici‘nt, informatief tienminutengesprek.

12 Bso bijzonder
Marianne Velsink
Tien opvallende en leuke initiatieven in de buitenschoolse opvang.

16 KINDERBOEKEN
Mari‘lle van Bussel
- Rood, of waarom pesten niet grappig is (vanaf 4 jaar)
- Bo is niet verliefd (vanaf 3 jaar)
- Het grote blij, boos, baal boek (vanaf 6 jaar)
- Woesj! (vanaf 2 jaar)
- De prinses en de erwten (vanaf 4 jaar)
- Hoogge‘erd publiek (vanaf 2 jaar)
- Alles wat je wilt weten over het circus (vanaf 6 jaar)
Zelf aan de slag

18 Veilig en vertrouwd
Sanne Claessens
Over het belang van stabiliteit voor jonge kinderen in de opvang valt niet te twisten. Als pedagogisch medewerker weet je dat een veilige en vertrouwde omgeving een voorwaarde is voor een goede ontwikkeling van het kind. Maar kinderopvangorganisaties ontkomen niet aan de bezuinigen. Met als resultaat dat groepen worden samengevoegd of gesloten, en leidsters collega’s zien verwijnen. Hoe zorg je dan zelf voor stabiliteit en rust in je groep?

20 Ponts Psychologie Poster
Steven Pont schreef het boek ‘Mensenkinderen!’. Het beschrijft de zeventien belangrijkste ontwikkelingsgebieden van kinderen tussen nul en vier jaar. Dit keer in deze rubriek: seksualiteit.

22 Gastoudernieuws
GASTOUDERSERVICE
Wat speelt er in de gastouderopvang
? Wat houdt gastouders bezig? Je leest het maandelijks in deze rubriek.

23 Vakinformatie
VAKINFO
- Ouders zijn net mensen
- Nieuwe spellen bij BuitenSpeel
- Nieuwe app voor ouders
- Lente bij Dushi
- Nieuwe trend: de robotbal
- Digifamilie
- Spelenderwijs, ontwikkeling en opvoeding van het jonge kind
- WerkenderWijs! Werken met een persoonlijk pedagogisch plan

25 Sofie
COLUMN
De belevenissen van een pedagogisch medewerker

26 KINDEROPVANGJOURNAAL
Marianne Velsink
- Vraaguitval gaat onverminderd door
- Gedupeerde ouders krijgen kinderopvangtoeslag alsnog
- Veel werkende vaders zitten met schuldgevoel
-
Agenda
- Regels in kinderopvang nodeloos ingewikkeld
- Alsnog eindejaarsuitkering voor pm’ers
- ‘Beter toezicht niet haalbaar’
- Reacties
- Verplicht plan van aanpak pesten voor scholen
- Bedrijfsleven steunt ouders niet in kinderopvang
- Zweeds model werpt negatieve vruchten af

31 Spotlight op… Olleke Bolleke, De Barg en Ukkepuk
PEUTERSPEELZALEN
Marianne Velsink
Uit onze lijst van tien onderwerpen hierboven koos plaatsingscošrdinator en peuterleidster Eefje van der Zwet voor de vijf thema’s: verandering, trots, traantje, innovatief en experiment.

32 De rollencarroussel van Klub Kongzi
Heleen van der Veld
P
edagogisch medewerker Marjolein Hoogland van bso Drakensteijn en haar collega bespreken ‘s ochtends het programma van de dag, kijken of de juiste materialen aanwezig zijn en controleren de afmeldingen. Maar er staat nog iets op de agenda: de rolverdeling van de dag. Om de beurt vervullen Marjolein en haar collega’s namelijk een andere rol. Die van speler, verzorger of regelaar.

36 KIDS ACTIEF
Carla Overduin
Thema: Vogels spotten
- Op vogelbezoek (1 tot 3 jaar)
- Hanenjacht (2 tot 4 jaar)
- Ballen met woorden (4 tot 6 jaar)
- Nesten uitpluizen (4 tot 6 jaar)
- Activiteit van de maand: Een ei hoort erbij (alle leeftijden)
- Spot de vogel (4 tot 6 jaar)
- Vogelburgers in de boom (4 tot 6 jaar)
- WWWeetjes

38 Men at work
Channah Swiep
Een aflevering uit de serie over mannen in de kinderopvang.

39 Colofon

Mensenkinderen — Jrg. 28 (mei 2013) Nr. 137

Deze editie is hier als PDF beschikbaar

Thema: DE GROEP DAT ZIJN WIJ – Relatie van het kind met de ander
In dit nummer aandacht voor de tweede jenaplankernkwaliteit ‘Relatie van het kind met de ander’, waarin aandacht besteed wordt aan de groepsvorming, allerlei groeperings en samenwerkingsvormen en de rol van de groepsleider hierin.

1 Geen prestatie zonder relatie
VAN DE REDACTIE
Felix Meijer
Leven en leren van en met elkaar kan alleen wanneer een groep als een echte stamgroep functioneert.

5 Laten voelen wat je zelf voelt
THEMA
Anite van Oijen
Invallen in een stamgroep voelt soms als een steen op je maag, zeker als je merkt dat de groep geen veilige groep is.

6 Onderhoud van de groep
THEMA
Tineke Kriek, Mariken Goris
Een artikel over activiteiten die groepsvorming bevorderen.

9 Morele ontwikkeling en groepsvorming
THEMA
Peter Smith
Lawrence Kohlberg (1927-1987) heeft de morele ontwikkeling van kinderen onderzocht. Hebben zijn inzichten invloed op de idee‘n over groepsvorming en de rol van de groepsleider?

13 De groep dat zijn wij
THEMA
Stefan van den Akker
Een artikel over het project ‘Zorg voor elkaar’.

14 Tafelgroepen
THEMA
Tom de Boer
De tafelgroep is als onderdeel van de stamgroep een unieke sociale eenheid, waarin kinderen met elkaar leven en leren.

18 Maatjeswerk
THEMA
Suzanne Wouda, Sanne Vulders
Op jenaplanschool De Ieme (Veghel) worden onderbouwers gekoppeld aan bovenbouwers.

21 Peter, mentor en maatje
THEMA
Femke van de Ven
Petersen sprak van leerling, gezel en meester. Op jenaplanschool Antonius Abt (Engelen) hebben ze daarvoor een eigen vorm gekozen.

22 Familiegroepen
THEMA
Remko Fijbes
Bij speciale gelegenheden worden stamgroepen op jenaplanschool De Tandem (Hoorn) doorbroken.

22 Afscheid
THEMA
Catharina Drenth
Het einde van het schooljaar nadert, net als het afscheid van de schoolverlaters.

23 Gewoon samenwerken
THEMA
Kees Groos
Een artikel over cošperatieve werkvormen.

25 Voor elkaar
THEMA
Freek Velthausz
Een pleidooi om op school meer aandacht te besteden aan het leren in relatie.

26 Het interpersoonlijke kind
THEMA
Marco Bastmeijer
Volgens de idee‘n van Howard Gardner over meervoudige intelligentie bekijkt zo’n kind vooral ge•nteresseerd in de ander. Welke onderwijsbehoeften heeft het?

28 Systeemdenken in de stamgroep
THEMA
Rien van den Heuvel
Een stamgroep is meer dan een verzameling kinderen in een lokaal. Hulpmiddelen kunnen helpen om een verzameling kinderen zich te laten ontwikkelen tot een systeem.

31 Het dier in jezelf en de ander
THEMA
Marieke Mulders
De axenroos is een middel om kinderen bewust te maken van het gedrag dat zij vertonen in relatie tot een ander.

34 Na het kamp een echte stamgroep
THEMA
Marco Winters
Aan het begin van het schooljaar op kamp gaan met de hele stamgroep heeft grote invloed op de groepsvorming.

36 Signalementen
Felix Meijer
Een rubriek met bespreking van interessante boeken.
– Ontwikkeling in de groep
– Wij zijn een groep
– Bouwen aan je groep
– Pedagogische tact
– Gelukkige kinderen in een gelukkig klas
– Leer mindmappen voor kids

38 Groepslid
EN OP DE ACHTERZIJDE
Arjen Tabak
Barbaars plan…

Psycholoog — Jrg. 48 (mei 2013) Nr. 6

ARTIKELEN

12 Overdiagnostiek voorkomen zonder onderbehandeling te riskeren

Steeds meer Nederlanders zouden een psychische stoornis ontwikkelen. Hoe nodig en wenselijk is het om al deze mensen psychiatrische of psychologische hulp te bieden, vragen Laura Batstra en Allen Frances zich af.

26 Epidemie van psychische stoornissen?

Psychiater Allen Frances was een van de hoofdverantwoordelijken voor de vierde editie van de DSM en geldt thans als een van de grootste criticasters van DSM-5, die naar zijn mening normaal gedrag te veel medicaliseert. ‘De tendens is om diagnoses veel te ruim te gebruiken.’

44 ‘De wereld is verdoofd in zelfgenoegzaamheid’

In zijn boek Borderline Times houdt psychiater Dirk De Wachter de samenleving op weinig zachtzinnige wijze een spiegel voor. ‘Er is een probleem met de wereld. En ik durf dit te zeggen, omdat ik naar mijn pati‘nten luister.

TKM — Jrg. 6 – Special TKM onderwijs – communiceren

Het tijdschrift is volledig online beschikbaar via de website: TKM

INHOUD

Praktijk – Praten met een mogelijk mishandeld kind

Actueel – De Kindertelefoon & Kindermishandeling

Aan TKM verteld – Victoria Heart doorbrak haar familiepatroon van mishandeling

Column – Margreet Visser, Cošrdinator KJTC

Interview – Praten met ouders over je zorgen

8 Tips – Voor een goed gesprek met je leerling

Advies – Vraag het ons Expertpanel

EN VERDER…

Hoe zit het met …

Boeken- en filmtips

In de volgende TKM

Psycholoog — Jrg. 48 (mei 2013) Nr. 5

ARTIKELEN

10 Een lege plek in mijn geheugen

Bijna zeventig jaar na dato zijn Joodse kinderen die als door een wonder de Tweede Wereldoorlog overleefden, de laatste strohalm die ons met de oorlogsjaren verbinden. Wat kunnen ze zich na al die jaren nog precies herinneren, vraagt Gerrit Breeuwsma zich af.

28 Schokkend normaal

Het dreigingsniveau van terrorisme is in Nederland verhoogd, nadat duidelijk werd dat Nederlandse moslimjongeren actief zijn in Syri‘. Een gesprek met sociaal psycholoog Bertjan Doosje, hoogleraar radicalisering aan de Universiteit van Amsterdam. Wie zijn die jongeren en hoe verloopt hun radicaliseringsproces? En wat kunnen we eraan doen?

48 De letter en de geest

De Beroepscode van het NIP kan psychologen helpen om te gaan met ethische dilemma’s in de beroepspraktijk. Maar functioneert de code ook als zodanig? Kees Jan van der Boom en Henk Geertsema reflecteren op de verhouding tussen de letter en de geest van de beroepscode.

4 Nieuws

9 Column: Carsten de Dreu

21 Boeken en media

27 In spe: Kim Rauwerda

34 Inspiratie: Kennis gaat leven

36 Forum: De vijftig tinten grijs van wetenschappelijke integriteit

46 Iedereen doet aan psychologie: Hans Ubbink

56 Bijeenkomst: In de slaap gestoord

Didactief — Jrg. 43 (april 2013) Nr. 4

Special: VAARDIG VOOR DE GROEP (tussen pagina 28 en 29)
Hoe is het mogelijk dat leerlingen bij de ene leraar veel ‘makkelijker’ tot leerprestaties komen dan bij de andere leraar? Wat is hun succes? Ze staan vaardig voor de groep. Ze hebben overwicht, een goede relatie met de kinderen, zijn duidelijk in hun verwachting en zich bewust van het feit dat prettig gedrag geleerd moet worden. Vaardigheden verbeteren blijkt voor scholen in deze special niet alleen een taak voor leraren maar ook voor schoolleiders.

3 Geen luchtfietserij
VAN DE REDACTIE
Monique Marreveld
Welkom in de grote goed nieuws show. Want zo voelt dit nummer van Didactief een beetje.

6 Inbox, didactiefonline.nl, brieven, winnaar & poll
- Petitie Kindgebonden budget
- Schijnresultaten onderwijs en Cito

7 Venlo, Helschriksel
WANDELEN MET…
Sjoerd Karsten
Limburgse Zola legde misstanden in het onderwijs bloot.

8 Lerarenopleider Mieke Lunenberg: ‘Dit vak heeft een dubbele bodem’
INTERVIEW
Bea Ros

Toen Mieke Lunenberg in 1988 bij de destijds kersverse lerarenopleiding van de Vrije Universiteit begon had ze geen idee wat haar zou inhouden. ‘Ik heb samen met collega’s zelf het wiel uitgevonden.’

11 Ruimtevaarder
COLUMN
Frank Jongbloed

12 Nieuws
D TO KNOW
Monique Marreveld, Truus Groenewegen
- 3 vragen aan Stephan van de Vries
- Gewapend voor de klas
- Prof-stripper
- Hij-instromers
- Cito-scores is kwaliteit van vandaag

13 Goeroes no end
COLUMN
Jo Kloprogge

16 Betrokken ouders…
INTERVIEW
Monique Marreveld
Ouders en school, het is een lastig huwelijk tussen vaak ongelijkwaardige partners. Betrokken ouders hebben een positieve invloed op de leeropbrengsten van kinderen. Maar hoe bevorder je die ouderbetrokkenheid bij school zonder bemoeilas te kweken? Praktische tips, voor schoolleiders Žn beginnende leraren.

22 Passend onderwijs op de pabo
LEERPLAN
Luutje Niemandsverdriet
De leraar speelt een sleutelrol bij passend onderwijs. Pabo’s moeten hun studenten daar op voorbereiden. Hoe zij dat doen verschilt, blijkt uit onderzoek van SLO.

23 John Dewey (1859-1952)
DODE PEDAGOGEN
Anne Burgers
John Dewey mislukte als leraar. Hij besloot zich te storten op onderwijskundige hervormingen. En dat bleek een slimme zet.

24 Heertje maakte het maar moeilijk
ONDERZOEK
Gerrit Gorter
Het economieonderwijs voert zijn 150ste verjaardag. Er is veel veranderd sinds 1863. Van staatshuishoudkunde voor burgerjongens tot maatschappelijke vorming voor iedereen.

26 Wilhelmina Bladergroen (1908-1983), moeder van het speciaal onderwijs: ‘n charismatisch optimiste
PASSEND ONDERWIJS
Mineke van Essen
Hoe komt een gymjuf uit 1930 terecht in de top 50 van Nederlandse vrouwen die naam maakten in de twintigste eeuw?

28 Verschil van denken en doen
PRAKTIJKONDERZOEK
Marlies Huisman
Wie bepaalt welk vervolgonderwijs achtstegroepers gaan volgen? Masterstudent Onderwijskunde Bas Blom onderzocht welke rol de verwachtingen van leraren over leerling-prestaties spelen bij adviezen en keuzes voor het voortgezet onderwijs.

Special: VAARDIG VOOR DE GROEP (tussen pagina 28 en 29)
Hoe is het mogelijk dat leerlingen bij de ene leraar veel ‘makkelijker’ tot leerprestaties komen dan bij de andere leraar? Wat is hun succes? Ze staan vaardig voor de groep. Ze hebben overwicht, een goede relatie met de kinderen, zijn duidelijk in hun verwachting en zich bewust van het feit dat prettig gedrag geleerd moet worden. Vaardigheden verbeteren blijkt voor scholen in deze special niet alleen een taak voor leraren maar ook voor schoolleiders.


3 Vaardig, bedreven, behendig
OPINIE
Robert Jacobs

4 FAITS Divers
CED-Groep
- Coming soon
- Verrassend verpakken
- 3 vragen aan
- Doug Lemov

6 Bliksemsnel resultaat
AMBACHTELIJKE TECHNIEKEN
Truus Groenewegen
De Julianaschool in Rhoon heeft over opbrengsten niet te klagen. Maar de leerlingen gemotiveerd houden, blijft de uitdaging. Ge•nspireerd door de ambachtelijke technieken uit het boek Teach Like A Champion zijn alle leerlingen bij de les en gaat minder lestijd verloren.

8 ‘Hoor jij de leer T in kattt?’
PASSEND LESMODEL
Paulien de Jong
Hoe verbeter je de leesopbrengst op school? Directe instructie met het Passend Lesmodel werkt goed op de Rotterdamse cluster 2 school Auris Hildernisseschool

9 Als de groep ontploft
MOEILIJKE GROEPEN
Paulien de Jong
Bijna elke school heeft er ŽŽn: een groep die ‘moeilijk’ is. Wat doe je dan en hoe krijg je (weer) grip op zo’n klas? ‘Veelcontact met ouders en in de klas terug naar de basis’, aldus directeur Emiel Holtermann van de Paulus Basisschool in Ijsselstein.

10 De kunst van het afkijken
STUREN OP EFFECTIVITEIT
Paulien de Jong
Hoe kun je als schoolleider sturen op effectief (opbrengstgericht) docentgedrag in het voortgezet onderwijs? Lessituaties filmen en het gebruik van een eenduidige observatielijst voor alle leraren geven meer inzicht in het lesverloop op het Utrechtse Sint Bonifatiuscollege.


29 Jonge Meesters van de St. Jan
PRAKTIJKNIEUWS
Peter Zunneberg
Jonge meesters excelleren

29 ‘Meer dan diplomaatje spelen’

PRAKTIJKNIEUWS
Peter Zunneberg
Model United Nations, Alfrink College in Zoetermeer

30 Willem van Oranje College Waalwijk
DE SCHOOLREIS
Stef Verhoeven

Serious Business.

32 Dit ben ik
BEELDSPRAAK
In beeldspraak deze maand zelfportretten van tieners. Zij maken bij FOAM kennis met de kracht van fotografie en laten in Didactief zien waar ze trots op zijn.

34 Digitaal portfolio bevordert reflectie
I-D
Peter Zunneberg
Steeds meer scholen schakelen over van papieren op digitale portfolio’s. Patrick Sins deed op Daltonscholengemeenschap Helen Parkhurst in Almere onderzoek naar de effecten ervan op zelfregulerend leren.

35 Onderzoek kort
ONDERZOEK
Bea Ros
- Onderwijskundige Karel Stokking: ‘Iets droppen in het onderwijs werkt niet’
- Iedereen een wiskundeknobbel
- Kort & Goed
- Maak dat de kat wijs
- Pik de signalen voor vsv vroeg op

39 Onderzoek nieuw
ONDERZOEK
- Burgerschap (1)
- Burgerschap (2)
- Interactie met leerlingen

40 Het Nieuwe Leren revalueren / 21st Century Skills
OPINIE
Terence Honing
De uitgangspunten van het Nieuwe Leren passen goed bij de vaardigheden die nodig zijn in een kennis en informatie samenleving. Als wij onze leerlingen goed willen voorbereiden op de 21ste eeuw is het tijd voor een revaluatie van het zo vermaledijde Nieuwe Leren.

42 Talentontwikkeling op de Bruggertstraat
ONDERZOEK / PRAKTIJK
Evelyn Rietkerk
Leraren zien soms voorbij aan het talent van leerlingen. Wie daar aandacht aan besteedt, heeft goud in handen. De hele school profiteert.

44 Passend Onderwijs in Oslo
REPORTAGE
Judith Weeteling
Noorse basisscholen verschillen veel van de Nederlandse. Kinderen met en zonder stoornis zitten door elkaar, een leraar mag zelf kiezen welk extra vak hij geeft. Ouders hebben invloed op het jaarprogramma en leraren gaan vaak jarenlang met een klas mee. Judith Weeteling nam er een kijkje.

46 Leren voor luiaards
ONDERZOEK
Paul Kirschner
Paul Kirschner, hoogleraar onderwijspsychologie, zocht uit wat werkt en wat niet bij het tot je nemen van lesstof. Met de examens in het vizier een welkome opsteker.

48 De favoriete leraar van Hester Macrander
INTERVIEW
Bea Ros
Vanaf de brugklas (1972) speelde cabaretire Hester Macrander mee in het schooltoneel op het Baudartius College in Zutphen. Wim Dwarshuis, van 1972-2005 leraar Nederlandse op deze school, was de regisseur. In klas 5 en 6 kreeg ze ook Nederlands van hem.

50 D to Go
- Praktijktips
- App van de maand
- Onderwijsmuseum: Pechvogel
- Verder kijken en verrijken
- Anne Frank in de klas
- Wat nou troonswisseling?
- Het mysterie van…
- Nu even niet…
- Agenda

52 Boeken Mail & win Wonder
Bea Ros, Monique Marreveld
- De lessen van mevrouw Lohmark
- Een wonder tegen pesten
- Gelukkige kinderen in een gelukkige klas
- Vitale idealen, voorbeeldige praktijken
- Schoolangst en schoolweigering bij kinderen
- Communicatiebox voor school en ouders

55 Colofon & Volgende maand
- ORD 2013
- Stemproblemen
- Rekenmeisjes
- Gratis Special