Tijdschrift voor Orthopedagogiek — Jrg. 50 (december 2011) Nr. 12

603 Dr. A. van Voorthuijsen
Jan Brandsma
In de ontstaansgeschiedenis van het speciaal onderwijs speelde Dr. A. van Voorthuijsen een belangrijke rol. Als schoolarts te Groningen werd hij actief betrokken bij de ontwikkeling van de eerste scholen voor kinderen die achterbleven (‡chterlijke kinderen’). Tevens was hij in 1927 mede-oprichter van de Nederlandsche Vereeniging tot bevordering van den Arbeid Voor Onvolwaardige arbeidskrachten (A.V.O.). Hij was hoofdredacteur van het maandblad PAIS en nadien lid van de redactie van het Tijdschrift voor Orthopedagogiek. Hij werd een van de initiatiefnemers voor een verdere scholing van de leraren die werkzaam waren in het buitengewoon onderwijs. De huidige masteropleidingen speciaal onderwijs vinden bij dat initiatief hun oorsprong. Als eerste (hoofd)inspecteur voor het buitengewoon onderwijs werd hij betrokken bij de inhoudelijke vormgeving van de scholen voor speciaal onderwijs en adviseerde hij de minister ten aanzien van het beleid.

621 Responsief-constructivistisch onderzoek: ‘Het zit in de familie’
Jeannette Hensen
Een responsieve evaluatie is gebaseerd op drie democratische uitgangspunten: zeggenschap, meerstemmigheid en eigenaarschap. Deze uitgangspunten zijn van betekenis voor de betrokkenen, maar ook voor de inhoudelijke en methodische resultaten. Ze maken responsief onderzoek basaal verschillend van andere onderzoeksparadigma’s, in het bijzonder als het gaat om de ethiek, de rollen in het onderzoek, de onderzoeksdoelen, de procedurele verantwoording en de overdraagbaarheid van de onderzoeksresultaten. Het eigene van responsieve evaluatie wil ik duiden aan de hand van mijn onderzoek ‘het zit in de familie’, In dit onderzoek staat de vraag centraal wat het betekent voor niet-autistische kinderen om opgevoed te worden door een ouder met een stoornis in het autistisch spectrum. Het onderzoeksverslag, gepubliceerd in het boek ‘FamilieASSpecten’ (Hensen, 2011) en de gelijknamige dvd, kan fingeren als een basis voor de communicatie tussen kinderen, ouders, hun partners en hulpverleners, alsook voor wetenschappelijk vervolgonderzoek en methodiekontwikkeling in de hulpverlening.

633 De leraar moet vernieuwen, maar kan hij dat?
Rob Martens
De pedagogiek volgt de ontwikkeling van een kind tot aan zijn volwassenheid. Onderwijs speelt daarin natuurlijk een cruciale rol. Uit de meta-analyses blijkt dat de leraar daarbij weer de meest bepalende factor is voor de kwaliteit (bijv. Lieberman & Miller, 2001). Dit artikel gaat over deze belangrijkste actor. Wat zijn de nieuwe uitdagingen die aan het leraarsberoep worden gesteld en hoe zit het met zijn professionele kwaliteit om daarmee om te gaan? we richten ons in dit artikel niet specifiek op de orthopedagogische aspecten, maar op onderwijs in het algemeen. Belangrijk is om hierbij te bedenken dat onderwijs altijd een communicerend vat is. In discussie over passend onderwijs, rugzakleerlingen, de brede school, enzovoorts, blijkt steeds weer dat onderwijs en daarmee de taak van de leraar vele, vele facetten kent. Ook budgettair, wat wil zeggen dat wanneer bijvoorbeeld de eisen omtrent opbrengstgerichtheid van onderwijs toenemen, dit vrijwel onmiddellijke consequenties heeft voor bijvoorbeeld passend onderwijs voor kinderen met een ontwikkelingsstoornis. Wanneer bijvoorbeeld de klassengrootte toeneemt, fungeert dit als een communicerend vat naar de tijd en moeite die leraren kunnen stoppen in het differenti‘ren in de klas. Dit artikel probeert daarom een -soms kritische- blik te werpen om het professioneel functioneren van de leraar in dit krachtveld. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen die op hem afkomen? Wat zijn de belangrijkste beleidsontwikkelingen? Hoe gaat hij daarmee om?

574 Zwakke lezers effectief helpen met begeleid hardop lezen
Ron Oostdam, Henk Blok, Conny Boendermaker
Veel leerlingen in het basisonderwijs ondervinden problemen bij het technisch leesonderwijs. Het betreft leerlingen die in de groepen vier, vijf en zes de gestelde AVI-niveaus niet bereiken en op toetsen voor technisch lezen op E of nog net D-niveau scoren. Landelijk gezien gaat het om zo’n tien tot vijftien procent van de leerlingen. Begeleid hardop lezen is een methodiek om dergelijke zwakke lezers te remedi‘ren. De aanpak houdt in dat een leerling hardop een tekst leest, terwijl een ervaren lezer de voortgang controleert en zo nodig hulp of instructie geeft. In een experimenteel onderzoek zijn de effecten onderzocht van twee varianten van begeleid hardop lezen: ‘Verder lezen’ en ‘Opnieuw lezen’. De uitkomsten laten zien dat begeleid hardop lezen effectief is ten aanzien van technisch lezen en leesplezier. Tussen de beide varianten is er geen verschil en effectiviteit.

642 Retroperspectief
Lea Dasberg
‘Men kijkt achterom om vooruit te zien. Zoals een automobilist in zijn achteruitkijkspiegel kijkt om verantwoord vooruit te rijden’.

646 Lees-v-aardig
Trijntje de Wit-Gosker
Eerst het woord, dan het beeld: over de ontwikkeling van het schriftbewustzijn.

648 Wee-k-lacht
Maartenjan Poortinga
Over dsmv, dyslexieverklaringen en zo meer.

650 Vr-halen
Mieke Ketelaars
Wie verre reizen maakt, kan veel verhalen… (hecht, hechter, gehechtst)

652 Weetwinkel

661 Binnengekomen boeken
Kees van Overveld
‘Werken aan kwaliteit van bestaan’, ‘Leraar in ontwikkeling’, ‘Brein link’, ‘Dr. A. van Voorthuijsen, grondvester van het speciaal onderwijs in Nederland’, ‘Pedagogiek in de onderwijspraktijk’, ‘Hoezo lastige puber?!’