Tijdschrift voor Lerarenopleiders — Jrg. 34 (december 2013) Nr. 4

Thema: TEACHER EDUCATORS MATTER!

3 Teachter educators matter was de titel van een brochure van de VELON uit 2006 (Snoek & Van der Sanden, 2006)

Redactioneel
Anja Swennen, Gerda Geerdink, Frederik Maes, Paulien Meijer, Anne Verhoeven


7 De ontwikkeling van het beroep van lerarenopleiders: een historisch perspectief
Anja Swennen
D
it artikel is gebaseerd op het proefschrift van Anja Swennen. Het proefschrift gaat over de ontwikkeling van het beroep en de identiteit van lerarenopleiders aan de hand van de ontwikkeling van de lerarenopleiding. Sinds 1779 is er voortdurend discussie over de inrichting van de opleiding en centraal in deze discussie staat de vraag wat de beste balans is tussen het voorbereiden van aanstaande onderwijzers en leraren op de latere praktijk en het theoretisch niveau van de opleiding.
Zoals duidelijk zal worden in het artikel hebben lerarenopleiders als individu en als beroepsgroep, slechts beperkte invloed op de inhoud en de uitkomst van de discussie en is het in toenemende mate de overheid die de ontwikkelingen in de opleiding en het werk van lerarenopleiders bepaalt.

19 ‘We gaan er niet over, maar toch…’ / Europese prikkels voor het beroep van lerarenopleider
Marco Snoek
In Nederland en Vlaanderen is het in de afgelopen jaren normaal geworden om te spreken over lerarenopleiders als zijnde een aparte beroepsgroep, met eigen kwaliteitsstandaarden, een eigen beroepsorganisatie (VELON en VELOV) en eigen kwaliteitsprocedures. Dat is in veel andere landen minder vanzelfsprekend. In internationale beleidsnotities over onderwijs en kwaliteit van leraren wordt daarom wel regelmatig gesproken over de kwaliteit van lerarenopleidingen, maar nauwelijks over de kwaliteit van lerarenopleiders. Vanuit de Europese Unie zijn in de afgelopen drie jaar verschillende initiatieven gestart om in beleidsdiscussies in de lidstaten meer aandacht te krijgen voor het beroep van lerarenopleider. In dit artikel worden deze initiatieven geschetst en wordt nagegaan welke lessen daaruit te leren zijn voor lerarenopleiders en beleidsmakers in Nederland en Vlaanderen.

31 Vlaamse lerarenopleiders weten waar naartoe! / Het ontwikkelingsprofiel als professionaliseringsinstrument
Boris Mets, Jo van den Hauwe, Wil Meeus
In 2012 lanceerde de beroepsvereniging voor lerarenopleiders in Vlaanderen (VELOV) het ‘Ontwikkelingsprofiel Vlaamse lerarenopleider’. Deze publicatie was een belangrijke stap in de bewustwording rond de professionalisering van lerarenopleiders in Vlaanderen. De status van het ontwikkelingsprofiel is vergelijkbaar met de beroepsstandaard in Nederland. Het Expertisenetwerk Lerarenopleidingen Antwerpen (ELAnt) vervulde de rol van opdrachthouders bij de ontwikkeling en verspreiding van het ontwikkelingsprofiel. In dit artikel beschrijven we de conceptie en de prille levensweg van het instrument vanuit het perspectief van beide organisaties.

43 Wat doen schoolopleiders?
Ko Melief, Bob Koster, Anke Tigchelaar, Jan D. Vermunt
Lerarenopleiders werken als instituutsopleider op een opleidingsinstituut en/of als schoolopleider op een opleidingsschool. Over de instituutsopleiders is al redelijk veel bekend. In dit artikel staan de schoolopleiders – over wie veel minder bekend is – centraal. Wie zijn zij? Wat doen zij? Zijn er specifieke taakgebieden voor schoolopleiders?

57 Lerarenopleiders professionaliseren zich in het doen en begeleiden van onderzoek
Haske van Vlokhoven, Quinta Kools, Gerda Geerdink, Fer Boei, Martijn Willemse
Binnen de Nederlandse lerarenopleidingen wordt op verschillende manieren gewerkt aan de professionalisering van de docenten met betrekking tot hun onderzoeksvaardigheden. In dit artikel presenteren en bediscussi‘ren we vier verschillende vormen van docentenprofessionalisering en de opbrengsten daarvan binnen drie Nederlandse hogescholen, de Fontys Hogeschool, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en Hogeschool Windesheim. De voorlopige uitkomsten van dit exploratieve onderzoek laten zien dat de opbrengsten tussen de verschillende vormen van professionaliseringstrajecten niet van elkaar lijken te verschillen. Deelnemers noemen vooral opbrengsten die direct hun eigen professionaliteit be•nvloeden, zoals toegenomen kennis en een aangescherpte visie over (praktijk)onderzoek. Daarnaast blijkt de uitwisseling van ervaringen voor de deelnemers belangrijk te zijn.

73 Ongemerkt professionaliseren: je leert meer dan je denk!
Quinta Kools
Veel professionele ontwikkeling vindt plaats in en door het werk, het in de literatuur genoemde ‘workplace learning’ ook wel informeel leren genoemd. Veel van dit leren gebeurt ongemerkt: het leerproces en de opbrengst worden niet ge‘xpliceerd door de lerende. In het lectoraat ‘Professionaliteit van de beroepsgroep leraren en lerarenopleiders’ onderzoeken we hoe dit ongemerkte leren ge‘xpliciteerd kan worden en op welke manier en wat er dan geleerd wordt. In dit artikel beschrijven we een kleinschalig onderzoek waarin is geprobeerd de bewustwording van ongemerkt leren te realiseren door middel van het bijhouden van een leer-logboek. Ook is gekeken naar de manier waarop deelnemers leren en wat ze leren. De deelnemers geven aan dat het logboek hen heeft geholpen zich bewust te worden van hun eigen leren.

85 Lerarenopleiders (terug) voor de klas: enkel winnaars?!
Nele De Witte, Joke Simons, Brenda van den Berk, An Conings
De opleiding van lerarenopleiders – of het gebrek daaraan – is momenteel een heet hangijzer. Twee Vlaamse hogescholen (Thomas More en Katholieke Hogeschool Leuven) onderzochten welke kansen ‘docentenstages’ hierbij kunnen bieden. Hoe kunnen lerarenopleiders op een flexibele en creatieve manier ervaringen opdoen op de werkplek van de studenten die zij opleiden? Dit artikel is een beknopte neerslag van het verloop en de uitkomsten van het project.

95 De professionele leerreis van een lerarenopleider in een LOEP-project: Een narratieve analyse
Eline Vanassche, Geert Kelchtermans
Ondanks de grote verantwoordelijkheid van lerarenopleiders in de opleiding van leraren, is er pas recent echt aandacht voor hun specifieke ervaringen en expertise. In dit artikel proberen we zicht te krijgen op de professionaliteit van lerarenopleiders door na te gaan hoe hun opvattingen over zichzelf als lerarenopleider (professioneel zelfverstaan) evolueren doorheen hun loopbaan.

107 Beelden van ontwikkeling: identiteitsontwikkeling op het grensvlak van opleiden en onderzoeken
Martine van Rijswijk, Larike Bronkhorst
In dit artikel brengen de auteurs hun eigen transitieproces naar een nieuwe professionele identiteit in kaart aan de hand van wekelijkse rapportages: het haat daarbij om een opleider die onderzoek gaat doen en om een onderzoeker die opleidingstaken op zich neemt.

119 Professionele taal, de student en de lerarenopleider van de pabo
Ietje Pauw
Het beroep van leraar kent, zoals elke beroepsgroep, zijn eigen arsenaal van kenmerkende begrippen. Dit noemen wij ‘professionele taal’. Studenten moeten die professionele taal leren spreken en verstaan. Deze taal bestaat voor een groot deel uit pedagogische, onderwijskundige en vakdidactische begrippen die nodig zijn bij de uitoefening van het beroep leraar. Hoe ontwikkelt die professionele tal zich bij de studenten? Wat is de rol van de lerarenopleider hierbij? In dit artikel wordt het belang van de begrippen professionele taal, taalregister en taalbewustzijn voor studenten en lerarenopleiders uiteengezet.

131 Boekenrubriek

‘Guiding learning teaching’
– ‘Introducing student teachers in conducting and using research’
– ‘De toekomst van de lerarenopleiding’
– ‘Meer Mans’
– ‘Handboek geschiedenisdidactiek’
– ‘Levensbeschouwelijk leren in basisonderwijs’
– ‘Survivalkit: Sterk starten’

137 Over de auteurs

141 Jaarinhoud 2013
34ste jaargang