Tijdschrift voor Lerarenopleiders — Jrg. 33 (juni 2012) Nr. 2

3 Van de redactie
Redactioneel
Gerda Geerdink (hoofdredacteur)

4 Relevantie en nut van de kennisbasis van lerarenopleiders – Reacties van 165 lerarenopleiders uit Nederland, Australi‘ en Noord-Amerika
Saskia Attema-Noordewier, Mieke Lunenberg, Jurri‘n Dengerink & Fred Korthagen
Tijdgebrek, lastige toegankelijkheid en de grote hoeveelheid beschikbare literatuur maken het voor lerarenopleiders vaak lastig om hun werk theoretisch te onderbouwen. De kennisbasis van lerarenopleiders (www.kennisbasislerarenopleiders.nl) die op een geordende wijze toegang biedt tot voor lerarenopleiders relevante en inspirerende kennis kan hopelijk behulpzaam zijn bij het oplossen van dit probleem. In dit artikel beschrijven we het flankerend, internationale onderzoek dat we gedurende de ontwikkelperiode van de kennisbasis voor lerarenopleiders (2009-2011) onder 165 lerarenopleiders hebben uitgevoerd. Het onderzoek toont aan dat lerarenopleiders alle tien domeinen van de kennisbasis relevante en nuttig vinden: weggezakte kennis wordt geactiveerd, bestaande kennis verdiept en nieuwe kennis verworven. We concluderen dat de kennisbasis van lerarenopleiders een bijdrage kan leveren aan de verdere ontwikkeling van de professie en de professionele ontwikkeling van lerarenopleiders.

12 Een gemeenschappelijke kennisbasis cre‘ren in de lerarenopleiding – Wiki als tool voor probleemoplossend en collaboratief leren
Frederik Maes, Geraldine Clarebout, Bieke De Fraine, Dirk Smits & Johan L. Vanderhoeven
In dit artikel doen we verslag van een ontwikkelingsonderzoek aan de Katholieke Universiteit Leuven (Belgie) dat leidde tot de creatie van een onderwijsondersteunende wiki voor de lerarenopleiding: CLARA (Collecting of Language Acquisition Research Review articles and teaching Advice) hoewel de wiki ontwikkeld werd voor studenten die leraar talen willen worden, kan de wiki model staan voor vergelijkbare wiki’s voor leraren van andere schoolvakken. De wiki kan omschreven worden als een online schat aan wetenschapspopulariserende artikelen voorzien van hyperlinks naar gerelateerde onderwerpen die de resultaten van vakdidactisch onderzoek dichter bij het onderwijsveld en bij studenten van de lerarenopleiding brengen. We schetsen de uitgangspunten die aanleiding hebben gegeven tot de creatie van de wiki en bespreken dit web 2.0 medium volgens de drie doelstellingen die we vooropstelden: een gemeenschappelijke kennisbasis cre‘ren, studenten ondersteunen bij het probleemoplossende handelen en tegemoet komen aan het collaboratieve leren. Daarnaast gaan we in het artikel in op de implementatie van de wiki in de lerarenopleiding en op de voor- en nadelen van het gebruik ervan.

18 Samen verantwoordelijk voor ‘Samen Opleiden’? – De ontwikkeling van een zelfevaluatiekader om met elkaar de kwaliteit van die gedeelde verantwoordelijkheid te borgen
Jeanette Geldens, Herman Popeijus, Peter Ruit & Lennart Visser
Samen Opleiden’ is samen verantwoordelijk zijn. Om samen verantwoordelijk te kunnen zijn is het nodig elkaars taal te spreken en te weten waar je verantwoordelijk voor bent. Beide aspecten blijken in de praktijk nogal eens knelpunten te kennen. Om die knelpunten zoveel als mogelijk te helpen voorkomen, ontwikkelen de auteurs van dit artikel in samenspraak met een aantal basisscholen een instrument voor ‘Samen Opleiden’. Daarbij zijn twee aanvankelijk onafhankelijk van elkaar ontwikkelde instrumenten, ge•ntegreerd tot ŽŽn zelfevaluatiekader dat in de praktijk in een try out is getoetst. Op basis van de reacties uit die try out verwachten we dat het kader de samenwerkende partners kan ondersteunen en inspireren bij de uitwerking van hun gedeelde verantwoordelijkheid voor het opleiden van aanstaande leraren. Op basis van gemeenschappelijk gedeelde indicatoren blijkt het mogelijk de kwaliteit van het ‘Samen Opleiden’ te ontwikkelen, te monitoren en te borgen. Het beschreven kader biedt hiervoor handreikingen. In de inleiding werken we eerst de belangrijkste knelpunten uit waar de partners in ‘Samen Opleiden’ tegenaan lopen. Nadat we zijn ingegaan op de vraag: Waarom eigenlijk ‘Samen Opleiden’?, beschrijven we het tot stand komen van het zelfevaluatie-instrument en eindigen we door het woord aan de praktijk te geven.

2
5 Onderwijsopvatting van toekomstige leerkrachten met tekeningen achterhaald
Iris Snoeck, Elke Struyf, Mathea Simons Wil Meeus
Onderwijsopvattingen van leerkrachten zijn belangrijk omdat ze mee bepalen hoe leerkrachten onderwijs geven. tal van onderzoek heeft getracht onderwijsopvattingen en veranderingen daarin via vragenlijsten op het spoor te komen. In deze studie zijn de onderwijsopvattingen van 253 toekomstige leerkrachten onderzocht aan de hand van tekeningen. Eerste- en laatstejaarsstudenten van drie verschillende lerarenopleidingen (in verschillende hogescholen) werden gevraagd om onderwijs te tekenen waarna de twee groepen met elkaar werden vergeleken. Toekomstige leerkrachten blijken er eerder traditionele opvattingen op na te houden. en bovendien blijkt uit het onderzoek dat de opvattingen over onderwijs slechts in beperkte mate veranderen. Er zijn nauwelijks verschillen terug te vinden tussen enerzijds de eerste- en de derdejaarsstudenten en anderzijds de drie opleidingen. Dit komt overeen met wat er in de literatuur terug te vinden is over verschillen in onderwijsopvattingen over de tijd. Tegelijkertijd roept het vragen op bij de impact van de huidige lerarenopleidingen.

3
3 Spiritualiteit: een vakgebied dat richting geeft
Lia van Aalsum
Het doel van dit artikel is om binnen de toenemende vraag naar vorming de aandacht op spiritualiteit te vestigen. Daarin gaat het niet om wierook en sferen van welbevinden, maar om groeien in eerbied voor het levensgeheim. Men gaat een weg waarop men zich toenemend laat aanspreken door het mysterie dat alle leven draagt. Dit werkt door in het denken, het aanvoelen, het willen en het handelen. Zo ontwikkelt iemand een grondhouding waarin gevoel voor richting schuilt. Dit helpt een mens en in het bijzonder de leraar om de veelkleurige en veeleisende ontwikkeling in het leven naar waarde te schatten en te hanteren.

39 Leraren basisonderwijs leren opbrengstgericht werken – Leraren in opleiding samen met hun begeleiders uit het veld in de schoolbanken
Ronald Keijzer, Josje van der Linden, JosŽ Vos-Bos & Linda Verbeek-Pleune
Opbrengstgericht werken wordt alom gezien als manier om onderwijsopbrengsten te verhogen. Het is daarom van belang dat aanstaande leraren ook opbrengstgericht werken voor het vak rekenen-wiskunde een plek te geven in het opleidingsonderwijs. Dit is gedaan door opbrengstgericht werken nadrukkelijk te beschouwen als onderzoeksaanpak en door de dialoog met het veld aan te gaan. Dit artikel beschrijft het ontwerp, de uitvoering en de evaluatie als een vorm van educatief ontwerponderzoek en reflecteert op de opbrengsten en uitdagingen voor het vervolg.

46 Worden leerkrachten in Nederland goed voorbereid op het spreekberoep?
Leo F.P. Meulenbroek
Dit artikel geeft een voorbeeld van een ge•mplementeerde structurele zorgstructuur voor zowel screening als multidisciplinaire begeleiding van met name stemgebruik bij studenten op Pabo Arnhem.
Daarbij neemt de interne logopedist op de lerarenopleiding een sleutelpositie in en is de stage een belangrijke praktijksituatie voor toepassing en evaluatie van stem- en presentatievaardigheden, complementair aan de meer traditionele leerkrachtcompetenties. Uitgangspunt: voorkomen van stemproblemen is beter dan genezen.

55 Praktijkvoorbeeld: Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool
Jo van den Hauwe & Bart van der Leeuw
Om het onderwijs taal en taaldidactiek vorm te geven maken de meeste opleiders Nederlands gebruik van een handboek. In essentie zijn dat tekstboeken, al dan
niet aangevuld met opdrachten waardoor de student de inhoud zelfstandig kan verwerken. Aanwijzingen over hoe de lerarenopleider zijn studenten daarbij kan ondersteunen, ontbreken. De nood aan een dergelijke opleidingsdidactische ondersteuning wordt echter steeds groter. De hierin beschreven exemplarische opleidingsdidactiek, gekoppeld aan de Kennisbasis Nederlands voor de pabo, komt tegemoet aan deze nood.

ACTUEEL – VOOR U GELEZEN
58 ‘Kwaliteit van de opleidingsschool’
6
0 ‘Adressing second career teachers’ earlier experiences ‘
62 ‘Onderwijs en de kunst van het lesgeven’
62 ‘Press pauze’
63 ‘Lessen in orde op de basisschool’
63 ‘Opbrengstgericht onderwijs ontwerpen’

VELON/SRLo
65 Beroepsregister voor Lerarenopleiders
Peildatum 07/02/2012

66
Auteurspagina’s met richtlijnen voor artikelen
Informatie over auteurs van dit nummer.