Natuur aan de basis — Jrg. 20 (december 2009) Nr. 2

Thema: ENERGIE EN KLIMAAT

3 Energie en klimaat
VAN DE REDACTIE
Petra Jansen – Veldwerk Nederland
Het thema ‘energie en klimaat’ staat al een tijd volop in de aandacht…

6 Wat kinderen weten over…
NATUUR
Dannie Wammes
Klimaat in de klas. Twaalf jaar geleden vroeg ik Christa (11 jaar) naar de betekenis van het woord ‘broeikaseffect’. Haar antwoord is mij altijd bijgebleven. ‘Nou, eigenlijk is de aarde ŽŽn grote kas. De ozonlaag is het glas en wij, wij zijn de tomaten!’.

8 De zon geeft ons warmte

ONDERBOUW / MILIEU
Frans van Brussel
De zon is onmisbaar. Hij geeft ons warmte, licht en energie. Ook kleuters kunnen dat ervaren. In deze les laten we zien wat de zon allemaal voor ons betekent.

10 Ik hou van kou
ONDERBOUW / NATUUR
Mari‘tte Wendelgelst
Vaak verwijzen ouders en de juf naar het weer als kinderen iets opgedragen of verboden wordt: ‘Doe een das om , want het is koud!’ ‘Jas dicht’ of met warm weer: ‘We gaan lekker met water spelen’. Voor jonge kinderen is het weer nog een abstract begrip. Aan de hand van de begrippen ‘koud’ en ‘warm’ verkennen ze het begrip.

13 Over warmte en tocht
ONDERBOUW / NATUUR
Amsterdams NME Centrum
In deze les gaan de kinderen op zoek naar warme en koude plekken in de school. De tekst komt van het Activiteitenboekje Warme Truiendag van het Amsterdams NME Centrum.

15 Juf, mag ik vandaag de centrale zijn?
MIDDENBOUW / TECHNIEK
Fons Cornelissen
In het themanummer “De ideale klas” schreef Fons Cornelissen hoe je met behulp van bouwplaten je eigen stad kunt bouwen. Nu de dagen korter worden en de Sinterklaas- en Kersttijd nadert, is het een prachtig idee om de eigen stad te verlichten. In dit artikel beschrijft hij hoe dat met een fietsdynamo kan en ontdekken de kinderen hoeveel energie hiervoor nodig is.

18 Het energiespel
MIDDENBOUW / MILIEU
Dannie Wammes
Het energiespel is een variatie op een estafette. Elk blok dat wordt doorgegeven, bevat 10 Watt. Heeft een team genoeg Watt om een apparaat een uur te laten werken? Dan mag het apparaatnaar ‘home’. Welk team verzamelt de meeste apparaten? Energy. go!

21 Energieke acties
MIDDENBOUW / TECHNIEK
Annemarieke Holland
De laatste jaren zijn er steeds meer terugkerende landelijke acties op het gebied van energiebesparing. In deze les bedenken de leerlingen zelf een actie en zetten die op touw.

24 De aarde warmt op, is dat erg?
MIDDENBOUW / MILIEU
Gerrian Tacoma (ill. Linda van den Born)
Ook leerlingen in de middenbouw krijgen regelmatig iets over het broeikaseffect te horen. Voor hen is het een begrip dat samen met ‘klimaat’, ‘afval’, ‘zuinig zijn met…’, ‘bomen kappen’ hoort bij het ‘milieuprobleem’. Aan de hand van deze les krijgen ze een nauwkeuriger en concreter beeld van het broeikaseffect.

26 Natuurkalender
NATUUR
Maarten de Jongh (ill. Natalie Kuypers)

December, januari en februari.

28 Weten is meten!
BOVENBOUW / MILIEU
Marlies Huijzer
Het klimaat op aarde verandert. Wetenschappers geloven dat het snel toenemende energiegebruik ŽŽn van de belangrijkste oorzaken is. Dat is een belangrijke reden om zuiniger om te gaan met energie. Maar hoeveel energie gebruiken we nu eigenlijk? En hoe kun je minderen? Om dat te weten, moet je meten.

31 Kijk, hij doet ’t!
MILIEU
Marianne Schuurmans, De educatieve Stad
Iedereen kent bovenstaande uitroep van kinderen. Bijvoorbeeld wanneer ze een lampje aan een batterij verbinden. Stel je eens voor dat het nu niet gaat om een lampje en een batterij, maar om een echte windmolen die we met elkaar op het dak van onze school hebben gezet.

34 Wint wind?
BOVENBOUW / MILIEU
Dannie Wammes
Windenergie wordt gezien als ŽŽn van de oplossingen voor het energieprobleem. Wat zijn de argumenten voor en tegen? Hoe voer je een gesprek om samen een advies te schrijven? Hoe presenteer je een mening gebaseerd op argumenten?

38 Koken met de zon
BOVENBOUW / TECHNIEK
Kees Wabeke
De zon is de ster die het dichtst bij de aarde staat en die onze planeet voorziet van warmte en energie. Toch is de afstand van de aarde tot de zon nog altijd 150 miljoen kilometer. In deze les ontdekken de kinderen hoe je de warmte van de zon kunt opvangen, doen ze een aantal proefjes en meten ze hoeveel warmte ze hebben opgevangen.

42 Hoeveel energie zit er in een tussendoortje
BOVENBOUW / HET LICHAAM
Dannie Wammes
‘Hardlopen kost energie’, ‘van hardlopen krijg je energie’. Beide uitspraken kun je verwachten als je het over energie hebt in de bovenbouw. In het dagelijkse spraakgebruik betekent energie zowel energie die we gebruiken om verwarming en beweging mogelijk te maken, als conditie.

46 Actueel
NATUUR
– Dag van de Boerderijschool
– Boomfeestdag
– Nieuwe site voor wetenschap en techniek www.wtwijzer.nl
– Wedstrijd: foto’s melkpakkenwedstrijd

47 Websites
INTERNET
– Energie en klimaat

48 BOEKEN
– Handboek vogels van Nederland
– De nieuwe veldgids dagvlinders
– Duurzame oma
– Gallen in beeld
– Op stap in herfst en winter
– Agenda 2010
– Trek door de Natuur
Winterboeken top-3:
– Hou van mij (Ted van Lieshout)
– Vlammen (Suzanne Collins)
– Graaf Sandwich en andere etenswaardigheden (Jan Paul Schutten)

50 Voorspellingen over het klimaat
COLUMN
Daan Remmerts de Vries