Mensenkinderen — Jrg. 36 (oktober 2020) nr. 170

Deze editie is als PDF beschikbaar

Thema: ‘Ontvankelijk grondmodel – Stevige tradities, nieuwe ideeën’

Twintig basisprincipes schragen het Jenaplan. Ze gaan over mensbeeld, maatschappijbeeld en hoe daaraan vorm te geven in onderwijs en opvoeding. Star zijn ze allerminst, daar zorgde de pioniersgeneratie wel voor: met de status van ‘interpreteerbaar streefmodel’ bepaalt iedere school zijn eigen lezing van de basisprincipes. En met de dynamiek van het ‘ontvankelijk grondmodel’ kun je vanuit je eigen doorleefde basis nieuwe ontwikkelingen in onderwijs, maatschappij of wetenschap het jenaplanconcept laten voeden. Ontvankelijk kijken we dit nummer naar verleden en toekomst.

Voorwoord: Woorden die je wereld doen trillen

Kees opent: In harmonie
De musical kon doorgaan, hoera. Met een livestream tot in India en Kroatië. Datzelfde plezier voelde Kees Groos ooktoen hij met zijn stamgroep serenades voor de ouderen bracht op het schoolplein. Waarin schuilt dat toch – die drang tot samen zingen?

Beschouwing: Iedere stamgroepleider is een pionier
Jenaplan drijft op de dynamiek van een ‘interpreteerbaar steefmodel’ en een ‘ontvankelijk grondmodel’. Geert Bors ziet hoe de generatie-Freudenthal gezocht heeft naar een gemeenschappelijk fundament zonder de sfeer van de ontdekkingsreis te verlaten.

Judith mijmert: Tranen op een zandbestoft gezicht
Samen zijn – ooit wegwuifbaar gewoon, nu zo bijzonder. Op Judiths school vierden ze het met een bruisende jaaropening. Maar Leila deed even niet mee. Ze huilde, om haar overleden hond. Het doet Judith nadenken over ‘samen viering’ en de ruimte voor het mogen doormaken van rouw.

Fotoboek belicht: De school in Jena en Peter Petersen
Petersens boekwerk ‘Het kleine Jenaplan’ is zonder meer beknopt te noemen. Toch struikelt menig nieuwe stamgroepleider over Petersens teksten. Een tip: leg dit fotoboek van Hubert Winters er eens naast: beelden uit de begintijd, een eeuw geleden, waarbij je midden in de sfeer van de stamgroep valt.

Comenius, pedagogisch stamvader
Een gemeenschappelijke inspiratiebron van de reformpedagogen uit de tijd van Petersen was de Tsjechische onderwijsdenker Jan Amos Comenius (1592-1670). In het Comeniusmuseum in Naarden is een mooie tentoonstelling, die de rode lijnen van toen naar nu blootlegt.

Het grote interview: When Velthausz met Stevens
Luc Stevens opende de tentoonstelling ‘Reformpedagogiek op de schouders van Comenius’ en toonde aan hoe actueel Comenius’ denken is in onze tijd van economisch efficiencydenken en van filterbubbels. Freek Velthausz had nog wat vragen en zocht Luc op.

Opslaan als juweeltjes: de kauwgomkauwkampioen
‘Shereen komt de eerste uren niet naar school’, krijgt stamgroepleider Remko Fijbes te horen: ‘Ze moet naar de kapper.’ De kapper? Is dat een reden om je kind af te melden? Het blijkt alles te maken te hebben met Remko’s voorleesboek: Sjakie en de Chocoladefabriek.

Boekbespreking: Onderwijs na Covid-19
De Taskforce Ontwikkelingsgericht Onderwijs besteedde de lockdowntijd aan een vergezicht op ander onderwijs. Het boek kan niet besproken worden zonder te memoreren hoe aanjager Dolf van den Berg in het harnas stierf op de dag van de presentatie.

Schoolbezoek De Klink: Dorpsschool met stille allure
Een manshoge houten Toren van Pisa staat al midden in de kring. Volgende week komt de stamgroep van Trudie Takken terug van vakantie.

Berna’s boeken: Kinderboekenthema ‘En toen…’ 
Wat geven ze veel, die historische jeugdboeken! Berna van der Linden bespreekt vier kinderboeken waarin de beleving van andere tijden centraal staat. Klassiekers van Thea Beckman en Peter van Gestel, maar de aanleiding is het fonkelnieuwe ‘Het boek van Jongen’.

De filosofiekring: hoeveel ongewisheid durf jij aan?
In de Gouden Weken vragen we van kinderen om ontvankelijk te zijn: samen bouwen aan een nieuwe stamgroep. ‘In een kinderleven is eigenlijk heel veel nieuw en ongewis’, stelt filosofe Sabine Wassenberg. ‘Wanneer je gaat filosoferen met kinderen, moet je datzelfde onwennige weer moeten toelaten.’

Arjen Achterop: Grondbeginselen
In een tijd waar vernieuwing bijna per definitie omarmd wordt, is het fijn dat er scholen zijn als het Jenaplan, die hun concept helder en herkenbaar op papier hebben. Het ontvankelijk grondmodel maakt dat die herkenbare visie niet star wordt, schrijft Arjen Tabak.