Kind en adolescent — Jrg. 35 (2014) Nr. 1

De effectiviteit van De Gezonde School en Genotmiddelen voor het basisonderwijs
Rebecca N. H. de Leeuw, Marloes Kleinjan, Jeroen Lammers, Suzanne Lokman, Rutger C. M. E. Engels
In deze studie wordt verslag gedaan van een gerandomiseerd onderzoek met controlegroep naar De Gezonde School en Genotmiddelen dat bestaat uit: (1) een lesprogramma en (2) een programma met de methode verhalend ontwerpen.
Zeven basisscholen met 251 leerlingen (M = 10.86; SD = .71; 49% jongens) deden mee. Deze scholen werden willekeurig toegewezen aan een van de experimentele condities of de controleconditie. Voor en na het programma vulden de leerlingen een vragenlijst in.
De bevindingen wezen op een toename van kennis over roken van beide interventieprogramma’s, maar op een ongunstig effect op de attitude ten opzichte van roken en de subjectief sociale norm van vrienden met betrekking tot drinken en roken. Beide interventies bleken niet significant van invloed te zijn op de zelfeffectiviteit en de intentie om te gaan drinken en roken. Ook werden er nauwelijks effecten gevonden op de opvoedingsstrategieën van de ouders.
Op grond van de bevindingen is het onduidelijk in hoeverre het programma voor kinderen in de basisschoolleeftijd potentie heeft.

Gedragsproblemen bij jeugdigen met een motorische en verstandelijke beperking: relaties met persoonlijkheidskenmerken en huwelijksstress van ouders
Cis Vrijmoeth, Elegast Monbaliu, Emmy Lagast, Peter Prinzie
In deze studie is onderzocht hoe vaak gedragsproblemen voorkomen bij jeugdigen met een motorische en verstandelijke beperking. Daarnaast is de relatie met sekse, leeftijd, maladaptieve persoonlijkheidskenmerken en stress in de huwelijksrelatie nagegaan. Deelnemers waren 101 Vlaamse jeugdigen met een motorische en verstandelijke beperking. Ouders en begeleiders vulden vragenlijsten in over het gedrag en de persoonlijkheid van jeugdigen. Ouders vulden een vragenlijst in over huwelijksstress. Prevalenties voor totale gedragsproblemen varieerden van 8% tot 18% gebaseerd op ouder- en begeleiderrapportages. Volgens ouders vertoonden 27% van de jeugdigen angstproblemen. Oudere jeugdigen lieten minder gedragsproblemen zien. Maladaptieve persoonlijkheidskenmerken (lage Compulsiviteit, hoge Emotionele Instabiliteit en hoge Onwelwillendheid) en huwelijksstress waren positief geassocieerd met gedragsproblemen. Deze studie benadrukt de aanwezigheid van gedragsproblemen bij jeugdigen met een motorische en verstandelijke beperking en toont relaties aan met theoretisch relevante risicofactoren in het individu en in de onmiddellijke context. Aandachtspunten voor klinische interventies worden besproken.

Slaapgedrag van adolescenten in relatie tot opvoeding en gedragsproblemen in drie etnische groepen
Leonore de Vrijer, Anne Marie Meijer, Inge Wissink, Maja Dekov
Slaapproblemen bij adolescenten komen veel voor en onderzoek toont aan dat deze gerelateerd zijn aan tal van gedragsproblemen. Er is echter weinig bekend over slaapgedrag van adolescenten in relatie tot etniciteit, opvoeding en gedragsproblemen. Een groep van 339 Nederlandse, Turkse en Marokkaanse adolescenten (gemiddeld 16 jaar) van een aantal Nederlandse multiculturele scholen voor voortgezet middelbaar beroepsonderwijs vulden vragenlijsten in over slaapkwaliteit, slaperigheid, tijd in bed, opvoeding en gedragsproblemen. Er werden zowel sekse- als etnische verschillen in slaapgedrag gevonden: meisjes vertoonden een slechtere slaapkwaliteit en Nederlandse adolescenten sliepen korter vergeleken met Marokkaans-Nederlandse adolescenten. Een restrictieve/autoritaire opvoeding was gerelateerd aan een slechtere slaapkwaliteit. Een kortere tijd in bed en een slechtere slaapkwaliteit hingen samen met meer externaliserende en internaliserende gedragsproblemen. In de autochtoon Nederlandse groep bleek slaapkwaliteit sterker samen te hangen met internaliserend probleemgedrag dan in de Turks-Nederlandse groep. Gezien de gevonden relaties tussen slaap- en gedragsproblemen, zou er in de reguliere behandelmethoden voor adolescenten met gedragsproblemen standaard aandacht dienen te zijn voor het slaapgedrag.

Erratum to: Rectificatie
Suzan Doornwaard, Regina van den Eijnden, Peter Lugtig, Tom ter Bogt, Geertjan Overbeek
Bij dezen plaatsen wij, auteurs van het artikel ‘Ontwikkelingstrajecten in en voorspellers voor het gebruik van seksueel expliciet internetmateriaal’, Kind en Adolescent, 33, 226-238, een rectificatie. Deze rectificatie betreft de uitkomsten van de in het artikel gepresenteerde analyses. Helaas ontdekten wij, nadat het artikel was gepubliceerd, een fout in de geanalyseerde dataset.

Bezint eer gij begint (met het implementeren van interventies)
Jan Willem Veerman

Instellingen in de jeugdzorg worden de laatste jaren steeds meer geacht te werken met interventies waarvan de effectiviteit bewezen is.

Risico’s voor besluitvorming in de jeugdzorg
Harrie van Leeuwen

De jeugdzorg maakt turbulente tijden door. Instellingen hebben met steeds grotere bedrijfsrisico’s te maken en lopen een toenemend risico op faillissement.

Dedding, Chr., Jurrius, K., Moonen, X., & Rutjes, L. (red). (2013). Kinderen en jongeren actief in wetenschappelijk onderzoek. Ethiek, methoden en resultaten van onderzoek met en door jeugd.
Karla Van Leeuwen
Het leek me toepasselijk om in een tijdschrift dat onderzoek over kinderen en adolescenten als primaire focus heeft, een boek te bespreken dat handelt over het betrekken van deze groep in onderzoek.

Scharloo, A., Ebbers, S., & Spijker, M. (2014). SOS – Snelle opvang bij seksueel misbruik van mensen met een verstandelijke beperking. Een praktisch handboek.
Han Spanjaard
Seksueel misbruik komt veel voor bij kinderen en volwassenen met een (lichte) verstandelijke beperking. Veel vaker dan bij anderen. De gevolgen van seksueel misbruik voor een slachtoffer hangen onder andere af van de duur en ernst van het misbruik, de mate van dwang en geweld, de relatie en de mate van machtsverschil met de pleger(s) en de reactie van derden na onthulling.

Solomon, A. (2013) Ver van de boom. Als je kind anders is. (Oorspronkelijke titel: Far from the tree, vertaling: Chiel van Soelen, Pieter van der Veen, Jos den Bekker, Graa Boomsma).
Eduard Klapwijk
Hoewel ieder kind uniek is, deelt het veel eigenschappen met zijn ouders. Andrew Solomon beschrijft in Ver van de boom kinderen die op een bepaalde manier totaal anders zijn dan hun ouders.

Ontvangen 
Problemen met het werkgeheugen op school worden vaak niet opgemerkt, of worden geduid als een gebrek aan concentratie (‘snel afgeleid’) of als gebrek aan motivatie (‘heeft geen belangstelling’).

Summaries