De Nieuwe Meso — Jrg. 5 (juni 2018) nr. 2

08 Verwaarloosd verleden
Pieter Leenheer
Piet de Rooys onlangs verschenen Een geschiedenis van het onderwijs in Nederland vormde voor Pieter Leenheer aanleiding tot een beschouwing over het nut van onderwijsgeschiedenis voor leraren en leraren-in-opleiding.

16 Op zoek naar evidentie
Roger Standaert
Vanaf de jaren tachtig van de vorige eeuw zetten onderzoekers binnen de effectieve-schoolbeweging massaal in op het zoeken naar verbanden tussen beïnvloedende factoren en schoolresultaten. Heeft dit de Heilige Graal opgeleverd waarnaar zij op zoek waren? Roger Standaert beschrijft de geschiedenis van de effectieve-schoolbeweging, die hij afsluit met een aantal reserves van Jaap Scheerens, een van de pionier van die beweging.

24 Het starten van een werkplaats onderwijsonderzoek
Pieter Leenheer en Gea Spaans
In september 2016 startten op initiatief van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) en de PO-Raad een drietal werkplaatsen onderwijsonderzoek, in de veronderstelling dat die een goede bedding vormen voor de koppeling van onderwijsonderzoek en -praktijk. Met vertegenwoordigers van een daarvan – POINT, Passend Onderwijs voor Ieder Nieuw Talent – blikten Pieter Leenheer en Gea Spaans terug.

37 De koepelstichting in het onderwijs
Jochem Streefkerk en Frans Hoogendijk
Nauwe samenwerking tussen uiteenlopende onderwijsorganisaties hoeft niet altijd tot fusie te leiden. De koepelstichting kan, aldus onderwijsjuristen Jochem Streefkerk en Frans Hoogendijk, ook goede diensten (blijven) bewijzen. Mits weloverwogen opgezet uiteraard.

Rubrieken
14 Bestuur Beleid Beschouwing
22 Hoe zit het met uw
30 Onderzoek
32 Boeken
43 Buitenland

Focus op…onderzoekscultuur in de school en de rol van de schoolleider

48 Introductie
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans

52 1. Onderzoekscultuur in de school
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Samen onderzoek doen kan een belangrijk middel zijn om meer duurzaam en onderzoeksmatig te werken aan onderwijsverbetering. Dit kan via twee functies van onderzoek: de feedbackfunctie en de dialoogfunctie. De feedbackfunctie houdt in dat onderzoeksresultaten tot onderwijsverbeteringen leiden. De dialoogfunctie betekent dat het onderzoeksproces leidt tot inhoudelijke gesprekken en versterking van de onderzoekende houding van leraren.

62 2. Werken aan de onderzoekscultuur
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Schoolleiders kunnen verschillende interventies doen om de onderzoekscultuur te bevorderen, afhankelijk van de fase van ontwikkeling van de school, de persoon van de schoolleider, de manier van werken in de school en de ambities en prioriteiten.

72 3. Feedbackfunctie en dialoogfunctie in de werkgroepen
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Werkgroepen die op een onderzoeksmatige manier tot onderbouwde voorstellen voor onderwijsverbetering komen, vormen de ruggengraat van de onderzoekscultuur. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de wijze waarop deze werkgroepen aan de feedbackfunctie en dialoogfunctie van onderzoek werken.

80 4. Onderzoekende houding van leraren
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Een onderzoekende houding wordt gezien als een belangrijke sleutel voor onderwijsverbetering en professionalisering van leraren. Leraren met een onderzoekende houding werken planmatig en systematisch, maken gebruik van gegevens en literatuur en zijn gericht op leren van en met collega’s. Dit hoofdstuk geeft informatie en tools waarmee de onderzoekende houding in een team in kaart gebracht kan worden en worden bevorderd.

90 5. Gebruik van literatuur
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Het gebruik van literatuur is belangrijk voor het maken van onderbouwde keuzes voor onderwijsverbetering en -vernieuwing. Dit is echter niet zo eenvoudig. De webtool OnderWijs met Kennis is bedoeld om leraren in het basis- en voortgezet onderwijs en mbo hierbij te ondersteunen.

98 6. De rol van besturen bij het bevorderen van een onderzoekscultuur
Anje Ros, Linda van den Berg en Ria Timmermans
Schoolleiders vervullen een cruciale rol bij het realiseren van een onderzoekscultuur. Van hen wordt verwacht dat zij hiertoe verschillende interventies plegen, zowel in de organisatie, als in de cultuur, en een belangrijke voorbeeldrol en verbindende rol spelen. Schoolleiders pakken deze rol niet vanzelfsprekend op. Het bestuur heeft een belangrijke taak bij het initieren van een visie op bestuursniveau gericht op duurzaam, onderzoeksmatig innoveren en het ondersteunen van schoolleiders bij het ontwikkelen van een onderzoekscultuur.