Vernieuwing — Jrg. 63 (april/mei 2004) Nr. 4/5

Thema: OP ZOEK NAAR VERBORGEN TALENT
Onderwijs is misschien wel het mooiste middel om sociale ongelijkheid te bestrijden. Veel geld wordt daarom gestoken in allerlei vormen van beleid die de prestaties van leerlingen moeten bevorderen. En er is succes geboekt: het allochtone deel van de doelgroep laat de laatste jaren steeds betere schoolresultaten zien. De prestaties van autochtone doelgroepleerlingen lijken echter te stagneren. In dit themanummer over de situatie van leerlingen met minder kansen onderzoekt Vernieuwing knelpunten en mogelijkheden om sociale gelijkheid via het onderwijs te realiseren.

4 Op zoek naar verborgen talent. Over onderwijsresultaten en sociale mobiliteit
THEMA
Rike van Oosterhoudt & Anne Luc van der Vegt
Redactionele inleiding op dit themanummer.

8 Alsmaar vernieuwen en steeds maar geen gelijke kansen. Hoe dubieus is adaptief en kindgericht onderwijs?
THEMA – VERNIEUWING
Paul Jungbluth
Een kwart eeuw geleden lanceerde Jos van Kemenade het onderwijskansenbeleid. Sindsdien kwamen heel wat vernieuwingen met dezelfde belofte van kansengelijkheid. Maar telkens raakte de centrale doelstelling zoek. Misschien, zo luidt de these van Paul Jungbluth, heeft de onderwijsvernieuwing de kansarmen wel nodig om zich te legitimeren. Maar het is de vraag of de kansarmen belang hebben bij de modale vernieuwing.

11 Ongelijkheid en gelijkekansenbeleid in Vlaanderen
THEMA – VLAANDEREN
Ides Nicaise
Nergens is de kloof tussen de meest kansrijke en kansarme leerlingen groter dan in Vlaanderen. Ides Nicaise nam het Vlaamse onderwijskansenbeleid onder de loep en constateert dat het maatschappelijke probleem van de sociale ongelijkheid slechts via een pedagogische weg aangepakt wordt. Hij pleit voor een fundamentele reflectie op de grondvesten van het onderwijsbestel.

15 Voorsprong of achterstand? Het onderwijsniveau van de leerlingen in het Friese basisonderwijs.
THEMA – FRIESLAND
Bernie van Ruijven
Friese 1,25-leerlingen blijken forse taal- en rekenachterstanden te hebben. Bernie van Ruijven zocht naar een verklaring en vond een samenhang tussen de achterblijvende leerlingprestaties en het onderwijsleerproces op Friese basisscholen. Zij biedt een aantal verbeterpunten voor zowel de Friese onderwijspraktijk als de Friese provinciale overheid.

19 Verbetering onderwijsprestaties van allochtone leerlingen zet door.
THEMA – ALLOCHTONEN
MŽrove Gijsberts & Lex Herweijer
Na jaren van sombere conclusies constateerde het Sociaal en Cultureel Planbureau in de ‘Rapportage Minderheden 2003’ dat kinderen uit etnische minderheden hun onderwijsachterstand inlopen. MŽrove Gijsberts en Lex Herweijer beschrijven de afname van achterstanden in de verschillende fasen van het onderwijs en de verschillen tussen de onderscheiden etnische groepen.

22 Met sprongen vooruit. Sociale mobiliteit van allochtone studenten.
THEMA – HOGER ONDERWIJS
Margot Sol & Jacques van de Ven
Het stempel ‘allochtoon’ wordt tegenwoordig veelal synoniem met ‘kansarm’ gebruikt. Margot Sol en Jacques van de Ven zetten daar kanttekeningen bij. Uit hun onderzoek blijkt dat de participatiecijfers van niet-westerse allochtonen aan het HBO stijgen. Die bevindingen zijn misschien niet verrassend, maar wel bemoedigend aangezien het succes van deze groep in hoge mate bijdraagt aan het zelfvertrouwen, de integratie en emancipatie van migrantengroepen in Nederland.

25 Kopklas: ‘De’ oplossing voor wegwerken achterstanden?
THEMA
Karin Hoogeveen
Nog steeds zijn allochtone leerlingen ondervertegenwoordigd in het HAVO en VWO. Een belangrijk struikelblok is de taal. Voor kinderen die wel de capaciteiten hebben voor deze vormen van voortgezet onderwijs maar taalondersteuning behoeven, zijn er in diverse gemeenten kopklassen opgericht. Karin Hoogeveen schetst de succesformule van deze voorzieningen.

29 Onderwijsprestaties van autochtone achterstandsleerlingen gaan achteruit.
THEMA – ONDERZOEK
Ria Vogels
Autochtone achterstandsleerlingen raken de laatste jaren verder achter op leerlingen zonder achterstand. Allochtone leerlingen halen hun achterstand juist in. Ria Vogels zoekt naar verklaringen voor dit verschil in ontwikkeling. Zit er bij de kinderen van laagopgeleide autochtone ouders ‘gewoon niet meer in’ , of zijn hun verslechterende onderwijsprestaties het gevolg van andere oorzaken?

32 De autochtone achterstandsleerlingen in de stad Utrecht
THEMA
Sjak Rutten, Ank Jeurissen & Harri‘t Smit
Niet alleen op het platteland maar ook in de stad Utrecht stagneren de schoolprestaties van autochtone leerlingen. De gemeente Utrecht voert geen specifiek beleid gericht op autochtone doelgroepleerlingen. De gemeente en de schoolbesturen hebben afgesproken om samen na te gaan of in de toekomst wel apart beleid voor scholen met veel autochtone doelgroepleerlingen gevoerd moet worden.

35 Stad en land. Impressies van een schooldirecteur
THEMA
Hans Christiaanse
Tot juli 2002 was Hans Christiaanse directeur van de Koningin Beatrixschool, een brede buurtschool in de Haagse Schilderswijk. Sinds februari 2003 werkt hij tijdelijk als directeur op een dorpsschool in het Friese Boornbergum. Vielen hem in eerste instantie de verschillen met een binnenstadsschool op, na een paar maanden zag hij diverse overeenkomsten.


38 Een goede start. Ouders informeren over VVE
THEMA – VOORSCHOOLS
Herman Krommendijk
Sinds mei 2002 voert FORUM, Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling, de landelijke voorlichtingscampagne. ‘Een goede start. Op weg met de Voorschool’. De campagne ondersteunt het streven om via een aanbod van voor- en vroegschoolse programma’s de ontwikkelingsmogelijkheden van jonge kinderen te vergroten. Juist allochtone ouders en autochtone ouders die nog geen gebruik maken van beschikbare voorzieningen als peuterspeelzalen wil de campagne benaderen.

41 Aangeboden: professionele vriend (m/v) voor schoolcarrire
THEMA – COACHES
Iris Andriessen
Allochtone leerlingen verlaten vaker dan autochtone leerlingen de school zonder diploma. Om deze trend te keren, startte het Haagse Centrum 16/22 een coachingsproject voor Marokkaanse leerlingen. Van de 29 leerlingen die in het schooljaar 2001/2002 meededen, zijn er 28 naar de volgende klas overgegaan. Iris Andriessen sprak met coach Fadoua Essabiri en Philippine Hakkert van Centrum 16/22 over de succesformule.

RUBRIEKEN

44 Jeugdliteratuur
Peter van den Hoven

46 Info-rubriek