Vernieuwing — Jrg. 62 (oktober/november 2003) Nr. 8/9

Thema: HET KLEUREFFECT
Integratie is het toverwoord van de nieuwe politiek, waarin het wij-zij-denken hoogtij viert en de harde waarheid gezegd moet worden: kwaliteitsbeleid voldoet niet meer om de etnische tweedeling tegen te gaan, het is tijd voor een spreiding van allochtonen over buurten en scholen. Vernieuwing wil de simplistische en stigmatiserende probleemformuleringen in de discussie over segregatie openbreken en onderzoekt in dit themanummer welke ontwikkelingen er eigenlijk gaande zijn in scholen en buurten, welke problemen daarmee gepaard gaan en wat de mogelijkheden van beleidsinterventies zijn.

4 Het kleureffect. Feiten en meningen over segregatie in het onderwijs
THEMA
Joke van der Zwaard & Roel van Goor

8 Persoonlijke belangen. Segregatie in het Onderwijs
THEMA – ONDERZOEK
Guuske Ledoux
In haar bijdrage beschrijft Ledoux wat we eigenlijk weten over etnische segregatie in het onderwijs, de omvang, de oorzaken en gevolgen. Zij gaat tevens in op de vraag waarom het onderwerp zo weinig op de beleidsagenda staat, en signaleert een paradox: iedereen is tegen segregatie, maar ouders, scholen en politici willen tegelijkertijd de vrijheid behouden keuzes te maken die hun eigen belang het beste dienen.

12 Segregatie trekt zich weinig aan van verzuiling
THEMA – BIJZONDER ONDERWIJS
Peter Gramberg
Afschaffing van artikel 23 of van het gehele bijzondere onderwijs wordt soms als remedie tegen etnische segregatie in het onderwijs gezien. Peter Gramberg onderzocht in hoeverre etnische segregatie verband houdt met de schoolrichting en op welke wijze de religieuze verzuiling bijdraagt aan de leerprestaties van leerlingen.

15 Een wederzijdse relatie. Segregatie in het onderwijs en op de woningmarkt
THEMA – WONEN
Gideon Bolt
In Nederland is de schoolsegregatie sterker dan de segregatie op de woningmarkt. Algemeen wordt aangenomen dat de vrije schoolkeuze hiervoor verantwoordelijk is. Beperking van die keuze zal volgens Gideon Bolt echter niet leiden tot minder segregatie in het onderwijs, wel tot meer segregatie op de woningmarkt.

18 Een klein verschil. Etnische samenstelling en prestaties van leerlingen
THEMA – BASISONDERWIJS
Karin Westerbeek
Ouders en leerkrachten hebben vaak een voorkeur voor etnisch gemengde klassen. Karin Westerbeek onderzocht de invloed van etnische samenstelling van scholen en klassen op de prestaties van leerlingen. Ze concludeert dat allochtone leerlingen het meeste belang hebben bij autochtone klasgenoten, maar in de praktijk op scholen zitten die hen de minst rijke leeromgeving bieden.

21 Is welzijn niet zijn? Etnische segregatie, welbevinden en toekomstperspectieven van leerlingen
THEMA – VOORTGEZET ONDERWIJS
Iris Andriessen
Uit het onderzoek van Iris Andriessen blijkt dat leerlingen in klassen met overwegend Turkse en Marokkaanse leerlingen meer het idee hebben dat een diploma niet helpt bij het vinden van een baan, en geneigd zijn minder lang door te leren.

24 Rust en structuur. Veronderstellingen over onderwijs voor achterstandsleerlingen
THEMA – DIDACTIEK
Marianne Overmaat
Scholen met relatief veel zwarte leerlingen kiezen vaker voor een traditionele onderwijsaanpak. Dat kan op de korte termijn sneller tot resultaten leiden, op de langere termijn worden hen echter de voordelen van een meer constructivistisch onderwijsmodel onthouden.

27 Segregatie op niveau. De sociale scheiding tussen HAVO/VWO en VMBO
THEMA – VOORTGEZET ONDERWIJS
Marieke Kroneman
Zwarte leerlingen zitten relatief vaker op zwarte VMBO-scholen in de steden; witte leerlingen zitten vaker op HAVO/VWO-scholen, witte VMBO-leerlingen verplaatsen zich naar scholen in de randgemeenten. Marieke Kroneman sprak met schoolleiders in Rotterdam en Amsterdam over de oorzaken van de scheiding en mogelijke oplossingen.

30 Segregatie en selectie in het onderwijs in Duitsland
THEMA – DUITSLAND
Anita Bšcker & Dietrich ThrŠnhardt
Decennia lang werd Nederland in Duitsland als gidsland voor de integratie van immigranten gezien. Voor Duitse waarnemers is het dan ook schokkend te constateren dat het in Nederland gewoon geworden is om van ‘witte’ en ‘zwarte’ scholen en buurten te spreken. Anita Bšcker en Dietrich ThrŠnhardt laten aan de hand van de Duitse situatie zien hoe er ook over selectie en segregatie kan worden nagedacht.

33 De uitdaging. Kwaliteitsverbetering en preventie van concentratiescholen
THEMA – KWALITEITSBELEID
Gerard Smink
Ervaringen uit het verleden hebben geleerd dat spreiding een weinig effici‘nt middel is om de segregatie in het onderwijs tegen te gaan. Gerard Smink pleit daarom voor kwaliteitsbeleid, dat staat of valt met een ambitieuze houding en een vooruitziende blik van zowel schoolbesturen en -teams als lokale beleidsmakers.

35 Amsterdam – Rotterdam – Den Haag. Anti-segregatiebeleid in de grote steden
THEMA – GROTE STEDEN
Saskia Grotenhuis, Rike van Oosterhoudt & Jantine Kriens
Discussie over uitgangspunten en praktijk van anti-segregatiebeleid tussen ambtenaren en politici uit de drie grootste steden: Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.

39 Het Amersfoortse model. Spreidingsbeleid: een kwestie van lange adem
THEMA – LOKAAL BELEID
Gerda Eerdmans
De afgelopen drie jaar is in de gemeente Amersfoort gewerkt aan een spreidingsbeleid dat een evenwichtiger verdeling van allochtone en autochtone leerlingen over het basisonderwijs moet realiseren. Gerda Eerdmans, wethouder Onderwijs in Amersfoort, schetst de inspanningen om een mogelijke maatschappelijke tweedeling in haar stad te voorkomen.

RUBRIEKEN

42 Vernieuwers van vroeger

43 Nieuwe boeken
Peter van den Hoven

46 Info-rubriek