Vernieuwing — Jrg. 62 (mei 2003) Nr. 5

Thema: AUTONOMIE ALS OPVOEDINGSIDEAAL
De theorie en praktijk van onderwijs en opvoeding staan momenteel bol van thermen als ‘zelfsturing’, ‘mondigheid’ en ‘zelfredzaamheid’. De overheid cre‘ert autonome scholen, die op hun beurt ‘autonome leerlingen’ moeten genereren. Maar wat houdt ‘autonomie’ in, en wat is de waarde van het begrip voor de praktijk van de opvoeding en onderwijs? VERNIEUWING ging op zoek naar concrete voorbeelden en onderzocht of en hoe het autonome individu zich kan verhouden tot de zorgzame persoon, de ge‘ngageerde persoon, de toegewijde, authentieke, creatieve of fantasierijke persoon.

4 Wees mondig, maar met mate. Over de waarde van persoonlijke autonomie
THEMA
Dirk Willem Postma

Redactionele inleiding: zie hierboven

8 Het autonome kind
THEMA
Jo Nelissen
Autonomie wordt door sommige pedagogen gezien als een van de basisbehoeften van kinderen. Jo Nelissen komt na een rondgang langs de visies van een aantal denkpsychologen tot de conclusie dat autonomie of zelfsturing slechts kan bestaan en ontstaan in relatie met de sociaal-culturele context waarin een kind verkeert.

11 ‘Het leukste dat je kunt worden is jezelf’. Autonomie, kiezen en de school
THEMA
Mieke Thijs
De keuzemogelijkheden van leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben zelden betrekking op het leerproces. De formulering van ‘leren kiezen’ als algemene vaardigheid heeft deze situatie niet wezenlijk veranderd. Mieke Thijs bepleit daarom een radicaal andere inrichting van het voortgezet onderwijs.

14 Een lege huls. Het kind als mondige pati‘nt
Jantine Hemrica
THEMA
Sinds 1995 mogen kinderen zelf beslissen over hun medische behandeling. Zij dreigen hun recht op inspraak echter te verliezen als ze een beslissing voorstaan die artsen ‘onverstandig’ achten. Jantine Hemrica verdiepte zich in de grenzen van het autonomiebeginsel inzake de medische behandeling van kinderen.

18 Een onvoldoende voor autonomie. Cultuurverschillen als legitimatie voor ongelijke onderwijskansen
THEMA
Joke van der Zwaard
In het Nederlandse onderwijs is autonomie als opvoedingsdoel voor zwarte leerlingen anders dan voor witte leerlingen. Deze tweedeling wordt volgens Joke van der Zwaard gelegitimeerd met de eeuwenoude westerse traditie van denken en spreken over ‘het Oosten’. Het wordt tijd die traditie los te laten, opdat het onderwijs de ongelijke onderwijskansen niet blijft reproduceren.

22 Controle op godsdienstlessen van islamitische scholen. De moraalcrisis van de Nederlandse politiek
W. Shadid
In februari 2002 rapporteerde de Binnenlandse Veiligheids Dienst over ‘anti-westerse sentimenten’ in het islamitisch onderwijs. In oktober volgde een rapport van de Onderwijsinspectie dat veel milder was. De Tweede Kamer sprak echter van een ‘onbevredigend’ onderzoek. W. Shadid, hoogleraar interculturele communicatie, neemt de maatschappelijke discussie over het islamitisch onderwijs nog eens onder de loep.

25 Pedagogische proeftuinen. Over de rol van traditionele vernieuwingsscholen
Frank Studulski
In de loop van de twintigste eeuw zijn veel pedagogische elementen van de reformpedagogiek overgenomen door het reguliere onderwijs. Frank Studulski onderzocht wat anno 2003 de rol van het traditionele vernieuwingsonderwijs is.

RUBRIEKEN

21 Vernieuwers van vroeger
28 Nieuwe boeken
30 Info-rubriek