Tijdschrift voor Lerarenopleiders — Jrg. 34 (maart 2013) Nr. 1

3 Redactioneel
Gerda Geerdink

5 Opvattingen over spel: een vergelijking tussen studenten, leraren en opleiders via vignetten over situaties die naar spel verwijzen
D
iny van der Aalsvoort
Daar opvattingen over spel ook van invloed zijn op het handelen bij spel zijn twee studies naar deze opvattingen gedaan. Daarvoor werd gebruik gemaakt van drie vragen bij vier vignetten met spelsituaties. De antwoorden op de vragen zijn geanalyseerd naar uitspraken over gedrag dat naar spel verwijst en naar interpretaties van dat gedrag. Bij de eerste studie waren veertien opleiders van een pabo en zes leerkrachten van reguliere basisscholen betrokken. In deze situatie verschilden de opleiders niet van de leraren gelet op uitspraken over gedrag van leraren maar wel bij interpretaties van dat gedrag. In de tweede studie betrof het de zeven opleiders, achter eerstejaars en acht derdejaars studenten van een middelbare beroepsopleiding (mbo) Onderwijsassistent. Uit deze studie bleek dat opleiders van onderwijsassistenten vaker interpretaties geven over spelgedrag van leerlingen dan de studenten die zij opleiden. Daarnaast merken de derdejaars studenten meer over spelgedrag op dan de eerstejaars studenten. We sluiten de studie met aanbevelingen voor opleiders.

17 STAR, een online STAgeRegistratiesysteem
Vicky de Windt
De Specifieke Lerarenopleiding (SLO) aan de Universiteit Gent (UGent) maakt sinds 2009 voor de administratie bij de organisatie van de stage gebruik van een online, intern ontwikkeld, registratiesysteem: STAR
(http://www.star.ugent.be). Tijdens het Congres voor Lerarenopleiders 2011 werd de applicatie voor het eerst buiten de UGent voorgesteld. Deze presentatie kon op veel bijval rekenen. Uit de reacties van het publiek en de gesprekken achteraf bleek duidelijk dat administratieve chaos en last in de hedendaagse onderwijsorganisatie complexe en vaak voorkomende problemen zijn.
Onderwijsbetrokkenen zijn voortdurend op zoek naar manieren om de onderwijsadministratie te vereenvoudigen en tot een minimum te herleiden. Onze bijdrage op het congres vormde de aanleiding tot het schrijven van voorliggend artikel. Het artikel is bedoeld als inspiratiebron voor opleidingen in Nederland en Vlaanderen die met gelijkaardige uitdagingen worden geconfronteerd.

25 De praktijkschok van (v)mbo-leraren / Hoe goed bereiden wij leraren voor op de praktijk?
Roeland van der Rijst, Mirjam Bakker & Gijs van Duijn
Een blijvend aandachtspunt bij het opleiden van leraren is de praktijkschok die veel beginnende leraren ervaren wanneer zij zelfstandig les gaan geven na de opleiding. In deze studie bestuderen we de ervaringen van de huidige vmbo- en mbo-leraren met de aansluiting van de opleiding op de beroepspraktijk. Door middel van een vragenlijst aan leraren vmbo en mbo (n=2311) is de subjectieve beleving met betrekking tot de aansluiting tussen opleiding en praktijk in kaart gebracht. De resultaten uit deze studie geven aan dat opleidingen niet altijd aansluiten op de onderwijspraktijk. Slechts de helft van de respondenten gaf aan dat de opleiding goed aansloot op de onderwijspraktijk in vmbo en mbo.

37 Studenten dienen mee de onderwijskwaliteitszorg te bepalen / De vormgeving van kwaliteitszorg in een lerarenopleiding, gebaseerd op studentenparticipatie
Marlies Markhorst & Fedor de Beer
In dit artikel wordt beschreven op welke manier studenten in het hoger onderwijs, en meer bepaald de lerarenopleiding, belangrijke actoren zijn bij het vormgeven van een kwaliteitsbeleid in het onderwijs. De wijze waarop studenten ingeschakeld worden in het kwaliteitsbeleid van een lerarenopleiding bepaalt sterk de mate waarin deze toekomstige leerkrachten later in scholen zelf ook een beleid mee gaan bepalen waarin deze toekomstige leerkrachten later in scholen zelf ook een beleid mee gaan bepalen waarin leerlingen en ouders actieve participanten kunnen zijn in de kwaliteitszorg. Conform aan principes van integrale kwaliteitszorg zijn processen een belangrijk als producten. Een actieve participatie vereist dat studenten en docenten samen reflecteren op onderwijsprocessen en verbeteringen hierin. De auteurs geven weer hoe dit vorm krijgt in een lerarenopleiding.

51 Begeleide intervisie met videobeelden bij tweedejaars pabostudenten
Stefan Paauwe & Jan Bijstra
School video interactiebegeleiding (SVIB) heeft zich bewezen als een krachtig middel om het handelen van leraren te verbeteren. Dit is echter wel een intensief en tijdrovend traject en minder geschikt voor een substanti‘le plaats in de lerarenopleiding. De Pedagogische Academie van de Hanzehogeschool Groningen heeft daarom als experiment een traject ‘begeleide intervisie met videobeelden’ gedaan met groepjes tweedejaarsstudenten. In dit artikel vertellen wij hoe dit traject is vormgegeven en wat de ervaringen zijn.

55 De cognitieve switch in het licht van talentdiversiteit
Jan Kaldeway & Jacqueline Bulterman-Bos
In het onderwijs lijkt sprake te zijn van een ‘cognitieve switch’: hernieuwde aandacht voor een goede beheersing van taal- en rekenvaardigheden en meer algemeen voor inhoud en kennis. Deze trend roept zowel instemmende reacties op, bijvoorbeeld bij critici van het ‘nieuwe leren’, als afwijzende reacties, bijvoorbeeld vanuit de kunst- en cultuursector. De eersten maken zich sterk voor de basisvaardigheden, voor de vakinhouden en voor het herstel van de positie van de vakbekwame docent, de critici vragen aandacht voor creatief denken en voor de zogenaamde ’21st century skills’.
Is ook een positie mogelijk waarin beide reacties worden gehonoreerd? Een onderwijsvisie waarin ‘recht doen aan verschillen’ voorop staat, vormt mogelijk een manier om niet in eenzijdigheden te vervallen. Wel lijkt elke benadering die is gericht op talentdiversiteit te maken te hebben met een maatschappelijk vooroordeel, namelijk de hoge status van wetenschappelijke ten opzichte van bijvoorbeeld praktische, filosofische of musische vorming. Wat betekent ‘recht doen aan verschillen’ voor de onderwijspraktijk in het primair en secundair onderwijs? En wat zijn de consequenties voor de inrichting van de lerarenopleidingen als deze model zouden willen staan voor het recht doen aan talentdiversiteit?

67 Het stellen van doelen: vanzelfsprekend in theorie, maar ook in praktijk?
Linda van den Bergh & Migchiel van Diggelen
Tijdens hun opleiding leren toekomstige leraren dat een goede lesvoorbereiding begint met het formuleren van leerdoelen. Vaak is het noteren van deze leerdoelen een van de eerste onderdelen bij het invullen van de lesvoorbereidingsformulieren. Wanneer afgestudeerden als leraar gaan werken is het voorbereiden van lessen op formulieren niet zelden voltooid verleden tijd. Uit ervaringen opgedaan in twee onderzoeksprojecten, een in het primair onderwijs en een op een mbo-opleiding, blijkt dat het stellen van heldere leerdoelen (nog los van een voorbereiding op papier) geen vanzelfsprekendheid is. Van doelgericht coachen van leerlingen of studenten is dan geen sprake. Uit de projecten bleek echter ook dat er verschillende effectieve manieren zijn om het doelgericht coachen door leraren te stimuleren.
Met deze praktijkbijdrage hopen we lerarenopleiders handreikingen te geven om toekomstige leraren te leren hun leerlingen op een doelgerichte manier te coachen. Eerst wordt het belang van het stellen van leerdoelen beschreven vanuit theoretisch perspectief. Vervolgens beschrijven we de twee onderzoeksprojecten en gaan we in op de opbrengsten en ervaringen. Op basis daarvan doen we ook enkele aanbevelingen voor lerarenopleiders.

71 Aspirant leraren professionaliseren in het begeleiden van keuzeprocessen
Karin Goosen, Elke Struyf & Raoul Van Esbroeck
Het professionaliseren van aspirant leraren in het begeleiden van keuzeprocessen is een belangrijke taak voor elke lerarenopleider. Leraren zijn immers de eerste professionals die leerlingen moeten begeleiden bij hun studie- en beroepskeuze. Toch blijkt uit bevragingen dat ze vaak niet weten hoe ze leerlingen de juiste ondersteuning kunnen bieden. In dit artikel bespreken we hoe aspirant leraren van zeven lerarenopleidingen in Antwerpen het dynamisch keuzeontwikkelingsmodel en de keuzeontwikkelingsprofielvragenlijst gebruiken om leerlingen te begeleiden bij het maken van keuzes. In een uitgewerkt praktijkvoorbeeld gaan we dieper in op de vorming van de aspirant leraren in de lerarenopleiding en de uitvoering van de praktijkgeori‘nteerde opdracht in de school. We besluiten met ervaringen van aspirant leraren, leraren, leerlingen en lerarenopleiders die participeerden aan de projecten.

83 Boekenrubriek
– ‘Learning to notice. Teachers coaching teachers with video feedback’
– ‘Researching the teacher-researcher. Practice-based research in professional development schools’
– ‘Loopbaanreflectiegesprekken van docenten in het vmbo’
– ‘Didactisch referentiekader. Handleiding bij de lesvoorbereiding’
– ‘Vitale idealen, voorbeeldige praktijken. Grote pedagogen over opvoeding en onderwijs’
– ‘Praktijkonderzoek als professionele leerstrategie’
– ‘Leraar, jij maakt het verschil! De leerkracht als succesfactor’
– ‘Klassenmanagement’

91 Over de auteurs