Tijdschrift voor Lerarenopleiders — Jrg. 33 (maart 2012) Nr. 1

3 Van de redactie
Redactioneel
Gerda Geerdink (hoofdredacteur)

4 Over opleiden en reflecteren: ongemakkelijke waarheden en wenkende perspectieven
Fred Korthagen
In september 2011 nam Fred Korthagen afscheid als hoogleraar in de Didactiek van het Opleiden van Leraren. Hij bekleedde deze leerstoel sinds het jaar 2000. In dit artikel een ingekorte en bewerkte versie van zijn afscheidsrede, die gaat over het effectief opleiden van leraren, en waarin ook uiteengezet wordt hoe de visie van Fred Korthagen op reflectie en coaching in de loop der tijd veranderd is. Aan de orde komen enkele ‘ongemakkelijke waarheden’, dat wil zeggen onderzoeksresultaten op het gebied van opleiden en coachen die nogal confronterend zijn voor opleiders. Maar ook worden nieuwe mogelijkheden en wenkende perspectieven geschetst.

12 Evidence-based Education.
Frederik Maes, Geraldine Clarebout, Bieke De Fraine, Dirk Smits & Johan L. Vanderhoeven
Over onderzoek en/in onderwijs in Vlaanderen. Wat is de plaats van onderwijsonderzoek in het onderwijs en hoe kunnen we daar als lerarenopleiders een rol in spelen? In deze bijdrage geven we een mogelijke richting aan om deze vragen te beantwoorden. Daarbij beargumenteren we dat het geen vruchtbaar spoor lijkt om ervan uit te gaan dat onderzoek het onderwijskundig handelen volledig zal kunnen sturen. Wel pleiten we voor een benadering waarin de leraar in zijn handelen onderwijsonderzoek als bron gebruikt naast andere andere bronnen. Daarmee sluiten we de essenti‘le rol van onderzoek niet uit. Integendeel: onderzoek dient zowel door practici als onderzoekers meer gewaardeerd te worden als belangrijke bron voor de praktijk. Dat brengt met zich mee dat inspanningen moeten worden geleverd om het bestaand onderzoek bruikbaar te maken voor de praktijk en om nieuw onderzoek te doen dat zowel praktijkrelevant als wetenschappelijk verantwoord is. We zien hierin een voortrekkersrol weggelegd voor de lerarenopleidingen.

20 Samenhang in onderzoek naar de manier van leren van lerren in opleiding: de meerwaarde voor opleider en onderzoeker
Larike Brinkhorst, Jolanda C.B. Suijker & Martine van Rijswijk
In dit artikel illustreren wij, twee lerarenopleiders en een aio (assistent in opleiding), onze samenwerking in een onderzoeksproject naar het opleiden van docenten. Met zijn drie‘n vormden wij het opleidingsteam voor een mentorgroep van leraren in opleiding (lio’s) en werkten wij samen in onderzoek naar dit opleiden en leren van lio’s. Samenwerking tussen lerarenopleiders en onderzoekers in onderzoek is niet uniek, maar kan op zeer verschillende manieren worden vormgegeven. De manier waarop wij hebben samengewerkt is volgens ons bijzonder, omdat er sprake was van gelijkwaardigheid en het de intentie van alle betrokkenen was om van en door het proces van samen onderzoeken te leren. Interventies in de dagelijkse onderwijspraktijk, die in het kader van dit onderzoek plaatsvonden, werden niet slechts gezamenlijk uitgevoerd, maar ook in samenspraak ontwikkeld. Ook de evaluatie van de effecten van deze interventies deden we gezamenlijk. Deze werkwijze maakte het mogelijk de samenwerking een meerwaarde te geven voor zowel opleiders als onderzoekers, en daarmee voor zowel de praktijk als voor de theorievorming.

2
7 Het lio-traject in Vlaamse scholen: al doende leer je het best?
Iris Snoeck, Elke Struyf, Mathea Simons Wil Meeus
Sinds de invoering van het statuut ‘leraar-in-opleiding’in Vlaanderen (hierna genoemd het ‘lio-statuut’) in het schooljaar 2007-2008, merken een aantal opleidingsinstellingen verbonden aan het expertisenetwerk van de lerarenopleidingen Antwerpen (ELAnt) een stijgende populariteit op van dit leerwerkstatuut. Steeds meer studenten vinden via deze mogelijkheid van studeren en tegelijkertijd werken de weg naar het beroep van leraar. Maar wat betekent dit succes voor de scholen en opleidingsinstellingen? In februari 2009 werd een praktijkgericht, kwalitatief onderzoek gestart, waarbij semigestructureerde interviews met mentoren werden afgenomen. Op deze manier kon het lio-statuut vanuit de praktijk bestudeerd worden. In dit artikel worden de resultaten van deze interviews beschreven en wordt duidelijk welke de kwaliteiten en pijnpunten zijn van dit statuut tijdens het proces van begeleiden en beoordelen. Ook wordt duidelijk wat scholen en opleidingsinstellingen (samen) kunnen doen om aan de intensieve begeleiding en samenwerking die dit lio-statuut vereist, tegemoet te komen.

3
5 Mentoren delen hun praktijkkennis met leraren in opleiding
Corinne van Velzen, Monique Volman & Mieke Brekelmans
Opgeleid worden op een school betekent een uitgelezen kans om te leren van leraren. Maar het is voor leraren niet eenvoudig om hun ervaring te delen met studenten en voor hen een bron van praktijkkennis te worden. Om het mogelijk te maken dat mentoren (vakdocenten op school, belast met de dagelijkse begeleiding) praktijkkennis gaan delen, hebben we een begeleidingsaanpak ontwikkeld. Kern daarvan vormen twee cycli van dire lessen die gezamenlijk worden voorbereid, gegeven en nabesproken. De leervraag van de student daarbij zoveel mogelijk centraal. Evaluatieonderzoek liet negen tevreden deelnemers zien. Het observeren leverde studenten nieuwe inzichten op. De gesprekken over lessen waren diepgaander dan de deelnemers gewend waren genereerden nieuwe leervragen. Mentoren en studenten leerden van elkaar en de schoolopleiders kregen meer zicht op de ontwikkeling van de studenten en hun rol in de begeleiding.

43 Hoe ontwerpen leraren-opleiders hun onderwijs?
Ronald Keijzer & Bert Zwaneveld
Opleidingen zijn voortdurend in beweging. Denk hierbij aan competentiegericht onderwijs, probleemgestuurd onderwijs, en de gerichtheid op de leerling/student. Daarom is onderwijs ontwerpen een van de kerncompetenties van de lerarenopleider. Men mag verwachten dat lerarenopleiders hun onderwijs professioneel ontwikkelen. Dat is evenwel niet wat wij observeren. In dit artikel rapporteren we over een case study naar het ontwerpen en ontwikkelen van een gezamenlijke minor Rekenen 10-14.
Hierin bleken de ontwikkelaars onderwijs ontwikkelen te beschouwen als het weloverwogen combineren van succesvolle praktijkervaringen.

50 Praktijkvoorbeeld: Pabostudenten leren online gitaar spelen
Elwin Roetman
Meer pabostudenten met de gitaar voor de klas. Dat zag Miriam Burgers, muziekdocente aan de Hogeschool Utrecht wel zitten. Het aantal lesuren dat ze heeft, liet dat alleen niet toe. De Online Muziekschool van ondernemer Jeroen Bouman bracht uitkomst. De twee startten samen een pilot. Meer pabostudenten leren nu gitaar spelen, via internet en in de klas.

ACTUEEL – VOOR U GELEZEN
53Knowledge processes in school-university research networks
54 ‘A practicum Turn in teacher Education
54 ‘Cultuurdeelname en CKV
55Rekenen + wiskunde uitgelegd
56 ‘Engels in het basisonderwijs. Kennisbasis vakdidactiek

VELON/SRLo
57 Beroepsregister voor Lerarenopleiders
Peildatum 07/02/2012

66
Auteurspagina’s met richtlijnen voor artikelen
Informatie over auteurs van dit nummer.