Tijdschrift voor Lerarenopleiders — Jrg. 33 (december 2012) Nr. 4

Thema: DOORSTROMEN IN DE LERARENOPLEIDING – Een kwestie van instroom en/of van begeleiding?

3
Doorstromen in de lerarenopleiding: een kwestie van instroom en/of van begeleiding?
Redactioneel
Vincent Donche, Gerda Geerdink & Katrien Struyven

6 Kansrijk van start / Verbeterde in- en doorstroom door integrale diagnose van pabostudenten
Ellen Rohaan, Iris Windmuller & Mieke Jaspers
In dit artikel wordt een onderzoek naar de effecten van een intakedag op het studiesucces van pabostudenten beschreven. De intakedag maakt deel uit van een nieuwe vorm van studiebegeleiding gebaseerd op de sterkte-punten-benadering. Hierbij vormen de kansrijkheid en talenten van de student het uitgangspunt van studiebegeleiding. In het onderzoek zijn de effecten van de intakedag op een aantal sleutelfactoren voor studiesucces onderzocht, namelijk: 1) een goed beroepsbeeld, 2) een goed opleidingsbeeld, 3) een weloverwogen studie-/beroepskeuze en 4) binding met de opleiding (instelling). Door middel van vragenlijsten en interviews werden gedurende anderhalf jaar gegevens verzameld bij cohort 2012 van de deelnemende pabo’s. Uit de resultaten kan worden opgemaakt dat de intake vooral een positief effect heeft op de binding met het instituut, maar ook op het beeld dat studenten van de opleiding hebben. De doorstroom van studenten naar het tweede studiejaar lijkt voornamelijk te worden bepaald door eigen ervaringen met de uitvoering van het beroep tijdens de stage. De resultaten van dit onderzoek leveren inzichten en handvatten voor lerarenopleiders om studie-uitval te reduceren en studiesucces te bevorderen.

15 Het onderzoek- en ontwikkelingproject: ‘Meer Mans’ / Krijgen we meer mannelijke pabostudenten excellent opgeleid?
Gerda Geerdink, Fedor de Beer & Martijn Peters
Er kiezen in verhouding maar weinig jongens voor de opleiding tot leraar primair onderwijs (pabo) en van die kleine groep haalt nog niet de helft de eindstreep. Daarnaast wordt er vaker geklaagd over de kwaliteit van mannelijke afgestudeerden. Het geringe aantal mannelijke leraren primair onderwijs wordt als problematisch gezien omdat dit leidt tot te homogeen samengestelde teams. Met het door de Nederlandse overheid gesubsideerde project ‘Meer Mans’ pogen we op de twee pabo’s van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) te bewerkstelligen dat meer mannelijke studenten goed opgeleid de eindstreep halen. In dit artikel schetsen we de aanleiding en vervolgens de theorie die heeft geleid tot de specifieke opzet en werkwijze van het project waarin onderzoek en onderwijsontwikkeling in de praktijk van de lerarenopleiding gecombineerd wordt. Naast die algemene projectbeschrijving rapporteren we over de dataverzameling, -analyse en resultaten van de herhaalde metingen naar sekseverschillen in prestaties zoals ze gedurende de looptijd van het project (2,5 jaar) uitgevoerd zijn. Na twee jaar kunnen we constateren dat de sekseverschillen in prestaties kleiner zijn geworden.

24 Het gebruiken van studievoorlichting levert mannelijke student meer studiepunten op
Susanne van Lent & Fedor de Beer
De uitval onder eerstejaars pabostudenten in Nederland is hoog, met name onder mannelijke studenten. Bekend is dat studenten die zich minder uitvoerig, vrij laat of zelfs helemaal niet laten informeren over hun toekomstige opleiding, vaker uitvallen in het eerste jaar van hun studie en minder studiepunten behalen. Binnen het project ‘Meer Mans’ is op Instituut Pabo HAN onderzocht hoe studenten zich hebben laten voorlichten over de lerarenopleiding basisonderwijs en of dit inderdaad consequenties heeft voor het studierendement en de uitval.

30 Mannelijke studenten leren reflecteren
Marlies Markhorst & Fedor de Beer
Van studenten op lerarenopleidingen basisonderwijs in Nederland wordt verwacht dat zij gedurende hun studie veelvuldig reflecteren. Vooral mannelijke studenten vinden dit lastig en vervelend en het vaak moeten reflecteren wordt nogal eens genoemd als reden om te stoppen met de opleiding. Uitgangspunt in het hier beschreven onderzoek is dat mannelijke studenten zeker willen en kunnen reflecteren als ze maar uitgelegd krijgen hoe ze dit moeten doen. In het kader van een deelproject van Meer Mans is in dit artikel een interventie beschreven waarmee studenten in de vorm van een reflectiemodel met bijhorend begrippenkader handvatten aangereikt krijgen die hen helpen meer diepgaand te reflecteren. Een vergelijking van oude reflecties met reflecties geschreven na introductie van model en begrippenlijst laat zien dat met name mannelijke studenten veel meer theoretische begrippen zijn gaan gebruiken.

35
One size fits all? Feedback op leer- en motivatiekenmerken bij de instroom in de lerarenopleiding
Gert Vanthournout, Vincent Donche, Geert Speltincx, David Gijbels & Peter Van Petegem
De Leer- en Motivatievragenlijst (LEMO) is een instrument dat in het kader van screenings- en begeleidingsinitiatieven kan gebruikt worden om verschillen in leer- en motivatiekenmerken bij startende studenten in kaart te brengen. Studenten die de LEMO invullen, ontvangen een individueel feedbackrapport. Hoe studenten met dit rapport omgaan, bepaalt in grote mate effect dat van een dergelijk instrument kan verwacht worden. Het is tevens mogelijk dat de manier waarop studenten het feedbackrapport percipi‘ren, samenhangt met hun leer- en motivatiekenmerken of hun veranderingsbehoeften. Het antwoord op deze vragen werd nagegaan in een studie bij eerstejaarsstudenten in de lerarenopleiding die de LEMO invulden in het kader van leertrajectbegeleiding. Resultaten tonen aan dat studenten met verschillende leer- en motivatiekenmerken andere veranderingsbehoeften hebben. Hoe studenten met het feedbackrapport omgaan hangt samen met zowel hun leer- en motivatiekenmerken als hun veranderingsbehoeften. Het feedbackrapport lijkt dan ook een geschikt instrument voor een specifieke groep van studenten, terwijl het voor andere studenten weinig meerwaarde lijkt op te leveren.

44 Leertrajectbegeleiding en Onderwijs op maat / De student als persoon, als lerende en als beginnende leraar
Geert Speltincx & Dirk Vander Beken
Een steeds grotere een meer heterogene groep studenten begint aan de Lerarenopleiding Lager Onderwijs van de Karel de Grote Hogeschool. Vooral de verschillen in voorkennis en leervaardigheden van de studenten vallen op. In 2008 startte het project Onderwijs, waarmee we inspelen op deze verschillen. We zetten sterk in op ori‘ntatie, differentiatie en individuele keuze van de studenten. Dat levert op. De slaagkansen voor basisvakken stijgen en het studierendement in het eerste jaar volgt dezelfde trend.
De nieuwe leertrajectbegeleiding is een kers op de taart van het ontwikkelingsproject ‘Onderwijs op maat’. In september 2011 gingen de studenten van het eerste jaar voor het eerst aan de slag met een ‘Groeiboek’. Dat kwam in de plaats van de cursusachtige gids bij de leertrajectbegeleiding die tot dan toe elk jaar werd bijgestuurd. Het nieuwe werkboek markeert de overstap van een leertrajectbegeleiding die op competenties is gericht naar een begeleiding vanuit talenten van de student als persoon, lerende en beginnend professioneel leraar. In deze bijdrage schetsen we de veranderingen in de opleiding sinds het project startte in 2008.

52 Leer- en zorgcoaching: pijlers in de doorstroombegeleiding
Evelien Goethals, Els Landuyt & Lutgart Stuyver
In de opleiding bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs van de Arteveldehogeschool wordt sterk ingezet op leer en zorgcoaching. Het zijn twee belangrijke componenten van de doorstroombegeleiding.
Leercoaching defini‘ren we als de begeleiding van studenten bij het verwerven van algemene en specifieke leervaardigheden. Onder de noemer van leercoaching worden op verschillende momenten in het leertraject van de student en voor diverse doeleinden intakegesprekken, screenings, instapcursussen, remedieersessies, coaching- en feedbackgesprekken georganiseerd.
Zorgcoaching ondersteunt en begeleidt doelgroepstudenten en studenten wiens studietraject wordt bemoeilijkt door specifieke zorgen. In dit artikel bespreken we het algemene concept van de leer en zorgcoaching. Exemplarisch voor het concept is het systeem van studievoortgangbewaking dat ingevoerd werd in het academiejaar 2009-2010. We beschrijven in deze bijdrage het ontstaan van het studievoortgangsysteem, de begeleidingsaanpak, de begeleidingsmogelijkheden en de overeenkomst tussen de student en de opleiding. We maken door middel van een praktijkvoorbeeld het studievoortgangsysteem aanschouwelijk. We ronden af met de resultaten en met een conclusie.

57 Hoe ‘stERK’ is het Frans van de beginnende studenten Bachelor Lager Onderwijs
Liesbeth Martens & Elly Voets
Nu het decreet bepaalt dat een afgestudeerde leerkracht lager onderwijs in Vlaanderen voor Frans de ERK-niveaus* B1+ voor de schriftelijke vaardigheden (lezen en schrijven) en B2 voor de mondelinge vaardigheden (luisteren, spreken in monoloog en mondelinge interactie) moet halen, staan de hogescholen voor een grote uitdaging: ten eerste is er al jarenlang het aanvoelen dat het instroomniveau van de beginnende studenten in de lerarenopleiding ontoereikend is om deze decretaal bepaalde niveaus te behalen; bovendien was er op het moment van publicatie van deze decretale normen voor de hogescholen geen meetinstrument voorhanden om het taalvaardigheidsniveau Frans van de studenten te toetsen.
Docenten-onderzoekers van de Katholieke Hogeschool Leuven hebben het voortrouw genomen om, dankzij het expertisenetwerk ‘School of Education’, het project ‘stERK in Frans’ uit te werken, namelijk een ERK-meetinstrument ontwikkelen en wetenschappelijk onderzoek verrichten naar het beginniveau van de huidige generatie instromende studenten in de studierichting Bachelor in Onderwijs: Lager Onderwijs. Dit onderzoek wees uit dat er inderdaad ernstige problemen zijn met het instroomniveau voor Frans.
In overleg met departements-, opleidingshoofden, opleidingscošrdinatoren en de lectoren Frans van de Vlaamse Hogescholen met een Bacheloropleiding Lager Onderwijs werden de problemen besproken en werden er ook denkpistes geformuleerd om aan oplossingen te werken in de toekomst. De promotoren hebben contact opgenomen met het beleid. De resultaten van ‘stERK in Frans’ worden in rekening gebracht in het loopbaandebat van het Departement Onderwijs.
In het vervolgproject ‘stERK naar het werkveld’, ook met de steun van de ‘School of Education’ werden testen ontwikkeld die het uitstroomniveau van de studenten Bachelor Lager Onderwijs meten. Het laatste woord over kwaliteitsvol onderwijs is nog niet gesproken…..
* ERK – Europees Referentie Kader

67 Studiesucces voor MBO-instromers in jaar 1 van de lerarenopleiding: een vak apart
Peter Wildschut
In dit artikel wordt verslag gedaan van een uitgebreide evaluatie van onderdelen van een programma gericht op verhoging studiesucces binnen Hogeschool Rotterdam in 2011. Onderzocht is of interventies die erop gericht zijn om de uitval van MBO-instromers in het eerste jaar van hun studie (in dit geval de 2e graads lerarenopleiding Engels) te voorkomen ook werkelijk effectief zijn. Er is voor dit onderzoek een drietal interventies geselecteerd die allen deel uitmaken van het hogeschoolbrede programma ‘Studiesucces voor Iedereen’ (Huurman, 2009). De interventies betreffen achtereenvolgens: de Summerschool; Peercoaching en Ge•ntensiveerde studieloopbaancoaching. Het effect van de interventies wordt nagegaan bij instromers uit het MBO (Middelbaar Beroeps Onderwijs), omdat bij deze groep studenten de uitval op de hogescholen het grootst is. We starten met informatie over de uitval en mogelijk succesvolle interventies gericht op verhoging studierendement. Vervolgens beschrijven we hoe we door gesprekken met studenten het inventariseren van uitvalgegevens meer informatie hebben gekregen over de effecten van de interventie. We sluiten af met conclusies en aanbevelingen voor nadere uitwerking en aanscherping van interventies en evalueren de wijze waarop de effecten onderzocht zijn.

ACTUEEL – VOOR U GELEZEN
72Pesten op school
72 ‘De beroepsbekwame mentor’
73 ‘Verborgen talenten’
74 ‘Onderwijskwaliteit voor iedereen!’
74 ‘Ge•ntegreerd taal- en zaakvakonderwijs op de basisschool’

75
Auteurspagina’s met richtlijnen voor artikelen
Informatie over auteurs van dit nummer.

78 Jaarinhoud 33ste jaargang (2012)