SpeZiaal — Jrg. 9 (november 2014) Nr. 3

Thema: Digitaal bij de les

3  Kan dat een digitale revolutie in het onderwijs?
REDACTIONEEL

6  Digitale revolutie
REVOLUTIE
Gaat het Doorbraakakkoord dat de PO- en VO Raad sloten met de ministeries van Onderwijs en Economische Zaken zorgen voor een versnelde doorvoering van digitaal onderwijs? Op bestuurs- en beleidsniveau wordt hard gewerkt aan meer concrete plannen en afspraken. De PO- en VO Raad hebben afgesproken om de regie van de uitvoering en implementatie ter hand te nemen. Alle partijen realiseren zich dat juist de inzet van digitale media en meer interactieve software kunnen bijdragen aan onderwijs meer op maat van de leerlingen. Paul Rosenmöller zegt in de Nationale Onderwijskrant: ‘We zijn ambitious, maar we gaan niet implementeren. De besturen en scholen zijn zelf aan zet.’

10  Ervaringskennis uitwisselen via app
LEER-KRACHT
Schoorvoetend sluit ook het onderwijs zich aan bij het gebruik en de toepassing van digitale media in het onderwijs. In het landelijk project Leer-Kracht, dat door het fonds Kinderpostzegels mede mogelijk gemaakt wordt, wordt gewerkt aan een special app voor leraren. Die app moet er mede aan bijdragen, dat de grote hoeveelheid beschikbare praktijk, ervaringskennis in het onderwijs, beter wordt gedeeld. Binnenkort is het zover en krijgen de deelnemers aan het landelijk project Leer-Kracht de beschikking over deze special voor het onderwijs ontwikkelde digitale tool.

12  Autonomie docenten versus controlezucht
AUTONOMIE
Jelmer Evers is een leraar met een uitgesproken mening over het onderwijs. Al enige tijd werkt Evers met ‘eigen’ videolessen’ die online worden gezet voor de leerlingen. Hij heeft dus ervaring met het inzetten van digitale media om zijn onderwijs beter te maken. Evers Hecht weinig geloof aan de opbrengsten van het Doorbraakakkoord dat de PO- en VO Raad sloten met de ministeries van Onderwijs en Economische Zaken. In de plannen wordt uitgegaan van de autonomie van docenten. ‘Een nobel striven, maar die autonomie zal met deze plannen niet gerealiseerd worden. Waar het werkelijke knelpunt zit, is de behoefte van de overhead aan controle middelen zoals de verplichte toetsen en de vastgestelde eindexamens.’

14  Niet kiezen voor digitale boekjes
VERNIEUWING
‘Waarom kiezen voor het substitueren van papieren boekjes?’ De vraag wordt opgeworpen door Prof. Dr. Peter Sloep. Hij werkt op de Open universiteit, waar het afstandsonderwijs al een lange staat van dienst heeft. ‘Waarom kiezen voor werkvormen waarin ‘methoden’ central staan, zoals altijd al het geval is geweest. Waarom proberen we nu juist niet te kiezen voor didactische vernieuwingen?’

16  Heel soms kan ik wel huilen
COLUMN

17  Uitgevers gaan digitaal
Een korte reactive van Stephan de Valk, directeur van Noordhoff Uitgevers op het Doorbraakproject. ‘Voor het verbeteren van die resultaten zijn personaliseren en digitaliseren heel krachtige instrumenten, zonder dat het een op zichzelf staand doel is.’

18  Snel internet en een goede bekostiging
PO-RAAD
‘Je zult vooral eerst de basisvoorzieningen op orde moeten hebben. Dat betekent bijvoorbeeld snel internet voor iedere school en passende bekostiging. We moeten het nu nog steeds doen met een papieren logica van afschrijven’, Aldus Albert Helder in zijn bijdrage aan het gesprek over snelle digitalisering van het onderwijs’.

20  Genoeg geweest
COLUMN
Peter Boer

21  Het onderwijs zal in beweging moeten komen
PRAKTIJK
Het Hondsrugcollege is al bijna een geheel digitale school. Met 2000 iPads in de groepen 1, 2 en 3 is het onderwijs op schrift en in boeken naar de achtergrond gedrongen. Kees Versteeg vertelt hoe er gewerkt wordt en waarom digital onderwijs beter onderwijs kan betekenen. ‘Op basis van profielen van leerlingen krijgen alle leerlingen maatwerk en eigen leerlijnen. Door middle van Learning Analitycs hebben we meer en beter inzicht in het leergedrag van leerlingen’, legt Kees Versteeg, de rector van deze scholengemeenschap uit. Het is noodzakelijk dat het onderwijs wat digitalisering betreft het heft in eigen handen neemt. ‘Te lang hebben wij ons als een luie klant opgesteld. Wij nemen af wat anderen voor ons maken. Het onderwijs moet niet gebruik maken van de leermiddelenketen, maar een schakel worden binnen de leermiddelenketen’.

24  Tijd rijp voor doorbraak ICT
DOORBRAAK
‘Het gebruik van digitale media is volgens mij maar één aspect van het gebruik van ICT in het onderwijs. Volgens mij moet de grote verandering in het onderwijs komen van wat ik noem ‘leermanagementsystemen’. ‘Hans de Vries werkt als coordinator van het kenniscentrum Leermiddelen bij de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO). ‘Op basis van het profile en de vorderingen van leerlingen kunnen dergelijke systemen suggesties doen voor een verstandige volgende stap in het leerproces.’ De Vries is van mening dat de tijd rijp is voor een doorbraak van ICT in het onderwijs.

26  Het momentum mag niet verloren gaan
ONDERWIJSRAAD
In 2008 schreef de Onderwijsraad een advies over digitalisering in en van het onderwijs, onder de titel ‘Onderwijs en Open Leermiddelen’. Een enigszins gedateerd document, dat toch nog steeds de moeite van het lezen waard is. De constatering in het Advies van de Onderwijsraad dat ICT kan bijdragen aan onderwijs op maat is en blijft actueel. Toepassingen in ICT sluiten nauw aan bij de wijze waarop huidige generaties zaken leren en informative verwerken. Die constatering van de Raad, gemaakt in 2008, laat zien hoe urgent en belangrijk het is, dat het onderwijs snel ernst maakt met de digitalisering van het onderwijs. De Onderwijsraad toont zich voorstander van een actieve houding van het onderwijs. ‘Scholen en leraren zouden meer aan het werk moeten om zelf digitale leermiddelen te ontwikkelen’.

29  Onvervalste verontwaardiging
COLUMN
Lou Repetur

30  De beste les, kennis die overall toegankelijk is
KENNIS
Al weer enige tijd zijn in het onderwijs leraren, docenten in de weer met digitale content die ze met simple camera’s of zelfs met hun mobiele telefoon voor hun leerlingen online zetten. Soms gaat het om lesinstructies, soms om uitleg van begrippen, soms om een toelichting bij projecten. Steeds is het de bedoeling dat het leerlingen helpt bij de uitvoering van lesopdrachten en dat het digitale helpt om het herhaald af te spelen, maar ook op ieder moment dat het leerlingen uitkomt. De term Flipping the classroom herinnert aan kleine filmcameraatjes (Flipcamera), die zich uitstekend lenen om ‘lessen’ op te nemen. Wouter Kesseler, innovator en ontwikkelaar, werkt aan een platform voor die beste lessen. ‘Het beeld dat ons voor ogen staat, is dat van kennis, en dat die, essentieel voor ons onderwijs, overal persoonlijk toegankelijk is.

32  Onderwijs en zorg komen samen, het KEC
ONDERWIJS EN ZORG
In September vond de feestelijke aftrap plaats van de bouw van een voor Nederland uniek kenniscentrum, waarin onderwijs- en jeugdzorginstellingen samenwerken: het Kennis- en Expertise Centrum (KEC) in Roermond.

34  Van leerachterstand naar ICT-voorsprong
VOORSPRONG
‘Het special basisonderwijs heeft een doelgroep leerlingen met lichte gedragsproblemen en leerachterstanden’, vertelt Harold Bal directeur van een school voor speciaal basisonderwijs in zijn bijdrage aan het gesprek over digitalisering van het onderwijs. ‘Juist vanwege die leerachterstand, die wij als school niet kunnen inhalen, zijn wij een paar jaar geleden gestart met inventariseren in ICT. Van leerachterstand naar ICT voorsprong, hebben we dat genoemd.’ Leerkrachten moeten wel meedoen en bijblijven, meent Bal. ‘De vaardigheid, competenties rond ICT gebruik van meeste docenten, moet wel mee veranderen. De rol van docenten bij de inzet van ICT verandert immers ook.

36  Moet dat nou, die digitalisering
DIGITALISERING
Er is al heel veel gezegd en geschreven over digitalisering van het onderwijs. Hoe belangrijk, noodzakelijk is een voortschrijdend gebruik van digitale media en interactieve software voor het leer- en ontwikkelingsproces van jonge mensen? Hoe nuttig en zinvol een dergelijke vraag ook kan zijn, hij lijkt ook wel een beetje op het filosoferen over de verwoesting van de aarde op het moment dat een watervloed op je afkomt. We houden het in ieder geval niet droog, hoe overtuigd we ook raken van de mening dat digitalisering eigenlijk niet zou moeten.

39  Digi
COLUMN
Meester Jan

39  COLOFON