SpeZiaal — Jrg. 8 (juni 2013) Nr. 2

Thema: DE GROEP

3 Het dossier jongens
REDACTIONEEL / THEMA

6
Wat weten we over groepen
ACHTERGROND
Juist als je inzoomt op de groep als een altijdaanwezige bouwstof voor goed onderwijs, doet het vreemd aan dat er zo weinig expliciet aandacht voor lijkt te zijn. In deze bijdrage zoomen we in op de schijnbaar beperkte aandacht voor groepsprocessen in het onderwijs. ‘Kun je volstaan met een oppervlakkig begrip van groepsprocessen als je aan de vooravond staat van een levenlang beroepsmatig aan het werk gaan met groepen?’Opleidingen zouden, aldus de auteur, studenten in theorie en praktijk vertrouwd moeten maken met groepsprocessen en met de interventies die processen in de groep een positieve wending kunnen geven. Het is kennis waar je een onderwijs leven lang plezier van kunt hebben.

10 Na de aandacht voor het individu: de groep
SCHOOLADVIES
Als je je goed bewust bent van de groepsdynamische processen in de school en in de klas, en vertrouwt op de ontwikkelingskracht van leerlingen, kun je je onderwijs veel effectiever maken, stelt Willem Mennen, onderwijsadviseur van M&O-groep. Hij vertelt over aandacht voor groepsprocessen in de school en in de klas. Door het bewust inzetten van groepsprocessen wordt het leervermogen van leerlingen in de groep substantieel verbeterd. Het fundament van de groepsdynamische aanpak wordt gevormd door gericht en krachtig leiderschap, een consequente en voor iedereen herkenbare aanpak door de hele school. Afspraken zijn afspraken! Een leerkracht die de groepsdynamiek kent, maakt er gebruik van, stuurt en is op onderdelen de leider van die dynamiek.

12 De groep in je greep!
PRAKTIJK
Ivo Mijland
In de Zweedse film As it is in Heaven van Kay Pollak volgt de bioscoopbezoeker een koor in een plattelandsdorp. Hun Kersverse dirigent Dani‘l, wegens gezondheidsredenen gestopt als professioneel orkestleider, merkt weinig cohesie in het koor. Er is geen samenwerking, geen veiligheid en geen muzikale prestatie. De reden voor het uitblijven van deze drie basiselementen van een succesvol koor? De onderdelen van de groep kennen elkaar niet en zijn onvoldoende in staat om samen ŽŽn te worden. Dani‘l besluit vooral te investeren in het kennismakingsproces. Hij laat de individuen meer zichzelf worden met als doel dat ze door zichzelf te zijn, in staat zijn om vanuit uniciteit een krachtiger geheel te vormen. Wat blijkt? De muzikale prestatie neemt toe met het toenemen van de veiligheid in de groep.

16 Voor de klas
COLUMN
Peter Boer

17 De leraar als ambachtsman
INFORMATIE
Goede leraren worden niet geboren, maar het ambacht kan geleerd en onderwezen worden. Over vakmanschap in het onderwijs.

20 De kracht van de klimaatschaal
KLIMAAT
Michiel Santegoeds & Ad Donkers
In dit themanummer van SpeZiaal staat ‘de groep’ centraal. Wat ons betreft terecht, want het functioneren van een groep is essentieel voor het welbevinden en leren van kinderen en jongvolwassenen. Leerlingen functioneren nu eenmaal beter in een groep waarin zij zich veilig en gewaardeerd voelen. Niet alleen de relaties tussen leerlingen onderling spelen hierbij een rol, maar ook de relatie leerling-leerkracht en hoe leerlingen het onderwijsgedrag van de leerkracht ervaren. Er zijn verschillende instrumenten om deze zaken te meten, zoals het voeren van klassengesprekken of het gebruik van feedbackscans. In dit artikel staat een uitgebreider instrument centraal: de Klimaatschaal. Na een korte introductie van dit instrument, worden in dit artikel drie aspecten besproken waarmee de Klimaatschaal zich onderscheidt van andere instrumenten: de betrouwbaarheid van de meetresultaten, de praktische meerwaarde en het gebruikersgemak.

23 Ouders en social media
SOCIAL MEDIA
Je kunt als school en onderwijs niet langer heen om de nieuwe tools van en in het internet.

26 Hoe praat je over digitaal pesten
ONLINE
Remco Pijpers
Stichting Mijn Kind Online is een kenniscentrum jeugd en (digitale) media. Sinds 2005 is initiatiefnemer Remco Pijpers full time aan de slag om kinderen met de digitale media vertrouwd te maken. Zijn streven is dat alle kinderen profiteren in hun ontwikkeling van de mogelijkheden die media en technologie bieden. Een van de speerpunten van de stichting is het voorkomen dat kinderen elkaar digitaal pesten? In deze SpeZiaal over groepsgedrag een bijdrage van Remco Pijpers.

27 De groep, muur of warm bad
COLUMN

28 Peergroup voor het onderwijs
PEERGROUP
Een peergroup is een groep mensen uit de samenleving, die een vergelijkbare leeftijd, status, belang of belangstelling hebben. Een ‘peergroup’ wordt ook wel de ‘vriendengroep’ of ‘vriendenkring’ genoemd. In een aantal ontwikkelingspsychologische theorie‘n wordt de peergroup een belangrijke functie toegekend in de ontwikkeling van jonge mensen (met name pubers en adolescenten). Geert Driessen, als senior onderzoeker verbonden aan het ITS van de Radboud Universiteit Nijmegen, heeft onderzoek gedaan naar de effecten van de peergroup in het onderwijs.

31 Leerkrachten vinden het heerlijk
GROEPSDYNAMIEK
Een heldere structuur, doorgaande lijnen, eenzelfde wijze van werken helpt niet alleen leerlingen, maar maakt van onderwijs ook veel meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

35 Een positieve sfeer in de groep
PRAKTIJK
Sophie Verhoeven
Marieke is leerkracht in groep 7. Ze merkt dat er steeds vaker ruzies ontstaan tussen haar leerlingen tijdens de pauzes. De conflicten worden keer op keer netjes opgelost, maar ze houdt het gevoel dat er iets niet helemaal klopt. Er lijkt meer aan de hand te zijn in de groep, maar Marieke vindt het moeilijk om haar vinger erachter te krijgen. Dit maakt het zoeken naar een duurzame oplossing lastig. Gesprekjes met collega’s hebben nog niet geleid tot structurele verbetering. Een andere manier om het probleem aan te pakken is door samen met de groep te onderzoeken hoe zij de sfeer ervaren en welke oplossingen zij zien. Hoe pak je dat aan?

39 Zonder cli‘ntparticipatie geen transformatie
COLUMN
Lou Repetur

40 De grensoverschrijdende maatschappij als groep
Richard Hornstra
BURGERSCHAP
Dinsdag 30 april 2013. Koning Willem-Alexander. Met deze machtswisseling is er een eind gekomen aan het tijdperk ‘Beatrix’. De laatste Koninginnedag verliep voorspoedig en in massale feestvreugde. Hoe anders was dat in 2009 toen Karst Tates met zijn Suzuki Swift na een dodemansrit tot stilstand kwam op het monument in Apeldoorn? Die actie betekende een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis en is ŽŽn van de talloze (dodelijke) dieptepunten van een maatschappij dat steeds meer ‘de grens overschrijdt’. Het is tijd voor verandering. Om Nederland op te knappen, roept bijvoorbeeld het spotje van SIRE om meer tolerantie. Maar is deze (afwachtende) manier de oplossing? Nee, de maatschappij anders binnen het basisonderwijs benaderen, d‡t is de oplossing tegen grensoverschrijdend gedrag.

43 Passende toetsen voor ZML
TOETSEN
Judith Hollenberg & AndrŽ de Jong
Voor alle leerlingen, dus ook voor zeer moeilijk lerende leerlingen, is het belangrijk dat toetsen meten wat een school van de leerling wil weten.

46 De groep
COLUMN
Meester Jan

47 Colofon