Pedagogische Studiën — Jrg. 98 (juli 2021) nr. 2

112 Lerend en onderzoekend samenwerken in professionele werkplaatsen: de ontwikkeling van een theoretisch model
P. Swennenhuis, S. Moresi, M. Duinkerke, J. Bovens, D. Quadakkers, M. Snoeren
Dit artikel beschrijft een onderzoek naar werkzame elementen in de samenwerking binnen innovatieve leeromgevingen, professionele werkplaatsen (PW) genoemd. In PW werken onderwijs en beroepspraktijk samen aan complexe vraagstukken waarbij de ontwikkeling van betrokkenen en de innovatie van de beroepspraktijk centraal staan. Op basis van literatuuronderzoek, verkennende interviews met 11 sleutelfiguren en een meervoudige casestudie waarin vanuit 4 cases 75 betrokkenen participeerden, is het model Lerend en Onderzoekend Samenwerken in PW ontwikkeld. Het model omvat zes elementen en laat zien dat het lerend en onderzoekend samenwerken centraal staat in een PW en zich ontwikkelt binnen een grensoverstijgende en ontwikkelingsgerichte cultuur. Betrokkenen in een PW leren gezamenlijk doordat ze samenwerken in de dienstverlening en hierbij waarde hechten aan het delen van verschillende perspectieven. Door facilitering van mensen en middelen en door de samenwerking vorm te geven vanuit een gezamenlijke visie, kunnen betrokkenen elkaar leren kennen en afstemmen op welke manier zij samen kunnen bijdragen aan de innovatie van de beroepspraktijk. Hiervoor zijn zowel het opbouwen van relaties als het expliciteren en verdelen van taken en verantwoordelijkheden essentieel. Het model, dat een systemisch perspectief kent, biedt uitgangspunten en handvatten om de samenwerking binnen een PW te evalueren en te versterken.

132 Samenhang tussen kwaliteit en impact van praktijkgericht onderwijsonderzoek: Een empirische verkenning
S.E.A. Groothuijsen, L.H. Bronkhorst, G.T. Prins, W. Kuiper
De samenhang tussen kwaliteit en impact krijgt weinig aandacht in discussies over praktijkgericht onderwijsonderzoek. Een nadere verkenning van die samenhang is wenselijk, aangezien het denkbaar is dat samenhang in welke hoedanigheid dan ook gevolgen kan hebben voor bijvoorbeeld de uitvoering, waardering en financiering van praktijkgericht onderwijsonderzoek. Het doel van dit onderzoek is de samenhang tussen kwaliteit en impact van praktijkgericht onderwijsonderzoek te verkennen en beter te begrijpen. Gevoed door mogelijke vormen van samenhang tussen kwaliteit en impact, zoals beschreven in de literatuur, zijn zes experts op het gebied van praktijkgericht onderwijsonderzoek gevraagd naar hun kijk op mogelijke vormen van samenhang. De resultaten laten zien dat perspectieven op samenhang tussen kwaliteit en impact verschillen op drie aspecten: (1) de invullingen van kwaliteit en impact, (2) de volgordelijkheid van kwaliteit en impact en (3) de werkelijkheid, aannemelijkheid en wenselijkheid van vormen van samenhang tussen kwaliteit en impact. Dit onderzoek biedt empirische input voor meer genuanceerde en scherpere discussies over de samenhang tussen kwaliteit en impact van praktijkgericht onderwijsonderzoek en de mogelijke consequenties ervan.

153 De uitval van beginnende leraren in het primair onderwijs
M. Dekker, L. Gaikhorst, B. Schreurs
In Nederland is sprake van een steeds toenemend lerarentekort in het basisonderwijs. Deze tekorten worden deels toegeschreven aan het vroegtijdig verlaten van beginnende leraren. Op basis van 37 studies biedt deze literatuurreview een inzicht in factoren die specifiek een rol spelen bij de uitval van beginnende leraren in het primair onderwijs. Daarbij zijn factoren op leraar-, schoolorganisatie- en interventieniveau onderscheiden. De resultaten laten zien dat zowel factoren op leraarniveau (waaronder self-efficacy en een gevoel van betrokkenheid), als op het niveau van de schoolorganisatie (waaronder een ondersteuningscultuur in de school) van invloed zijn op de uitval van starters. Daarnaast spelen specifieke interventies een rol, zoals ondersteuning door een mentor. Deze studie laat tegelijkertijd zien dat de uitval wordt veroorzaakt door een complex samenspel van deze factoren, en inzet op een enkele afzonderlijke factor niet voldoende lijkt om de uitval te voorkomen. Op basis van de bevindingen worden concrete aanbevelingen voor de praktijk en suggesties voor vervolgonderzoek geformuleerd. Schoolleiders, leraren, beleidsmakers en onderzoekers kunnen de uitkomsten van deze studie gebruiken om bij te dragen aan de vermindering van de uitval van starters, wat met het oog op de lerarentekorten in deze sector van groot belang is.

176 Naar een beter begrip van de intra-klasse correlatie: Een reactie op de discussiebijdrage “Schoolverschillen en schooleffecten in het voorgezet onderwijs”
A.C. Timmermans
In de discussiebijdrage “Schoolverschillen en schooleffecten in het voorgezet onderwijs” (Lek, Feskens, & Scheerens, 2020) wordt gewezen op enkele voorbeelden waarin onderzoekers of beleidsmakers blijk hebben gegeven nog onvoldoende grip te hebben op gepresenteerde intra-klasse correlaties. In deze reactie beschrijf ik de noodzaak om een veel explicieter onderscheid te maken tussen de intra-klasse correlatie als een generieke maat voor de mate van afhankelijkheid van hiërarchisch gestructureerde data en het onderliggende statistische meerniveau-model en benoem ik een aantal misinterpretaties van de intra-klasse correlatie uit de discussiebijdrage.