Pedagogiek — Jrg. 32 (augustus 2012) Nr. 2

Thema: CULTUREEL-ETNISCHE DIVERSITEIT IN MAATSCHAPPIJ EN ONDERWIJS

101 ‘Cultureel-etnische diversiteit in maatschappij en onderwijs’
THEMA
Joep Bakker & Eddie Denessen
Etniciteit is binnen het onderwijs (nog altijd) een factor van betekenis. Inleiding op het themanummer.


104 Cultureel-etnische segregatie in het onderwijs: achtergronden, oorzaken en waarom te bestrijden
THEMA
Joep Bakker
Dit essay belicht het politiek en wetenschappelijk discours dat in nagenoeg de gehele westerse wereld wordt gevoerd over de cultureel-etnische (de)segregatie van met name het primair onderwijs. De belangrijkste oorzaken van de segregatie worden besproken, maar ook de maatregelen die in de diverse landen worden genomen om die te bestrijden. Verder wordt stil gestaan bij de twee voornaamste redenen die sedert het vonnis van het Amerikaanse Federale Hooggerechtshof in de zaak ‘Brown vs Board of Education of Topeka’ aan het desegregatie-streven ten grondslag liggen: bevordering van de cognitieve prestaties van leerlingen en een verbetering van de interetnische verhoudingen op school. Internationaal onderzoek dat de geldigheid van die aanspraken doet betwisten, wordt uitvoerig besproken. Tegen die achtergrond wordt de rol die leraren in het cultureel-etnisch gemende onderwijs kunnen spelen, belicht.

129 De vraag is waarom: de impact van segregatie op cognitieve en non-cognitieve uitkomsten
THEMA
Orhan Agirdag, Piet Van Avermaet & Mieke Van Houtte
Terwijl de schoolsegregatie een veelbesproken thema is in de Nederlanden, is er in Vlaanderen weinig bekend over de gevolgen van schoolsegregatie op de cognitieve of non-cognitieve kenmerken van leerlingen. De doelstelling van het voorliggend onderzoek is het openen van de black-box van schoolsegregatie. Wat de non-cognitieve uitkomsten betreft, wijzen de resultaten uit dat de etnische samenstelling van de school geen eenduidig gunstig of ongunstig effect uitoefent. Wat de cognitieve uitkomsten betreft, wijzen de resultaten uit dat de sociaaleconomische schoolsamenstelling gerelateerd is aan de onderwijsprestaties van de leerlingen. De etnische samenstelling heeft echter geen impact op de wiskundeprestaties van leerlingen. De implicaties van de resultaten voor het onderwijsbeleid worden besproken in dit artikel.

151 Doet onderwijssegregatie ertoe?
THEMA
Michael Merry, Geert Driessen & Imane Oulali

In Nederland wordt al geruime tijd zowel op landelijk als op lokaal niveau en zowel vanuit het beleid als door bezorgde ouders uiteenlopende inspanningen geleverd om onderwijssegregatie tegen te gaan. In dit artikel wordt betoogd dat we desondanks voor een zware opgave staan, aangezien het uitoefenen van individuele vrijheid en het streven naar sociale gelijkheid voor spanningen kan zorgen. In het artikel wordt de stelling uitgewerkt dat sociale integratie in het onderwijs via gemengde scholen niet per se de enige en beste manier is om het ideaal van gelijke kansen te realiseren. Verder stellen de auteurs dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen vrijwillige en onvrijwillige vormen van onderwijssegregatie. Als alternatief voor integratie worden daarom de mogelijkheden voor vrijwillige separatie ge‘xploreerd.

165 Segregatie in het basisonderwijs tegengaan en dialoog bevorderen: de casus Nederland
THEMA
Guido Walraven m.m.v. Dorothee Peters
Segregatie in het onderwijs kent een lange traditie. Toch is het pas recent op de politieke agenda gekomen. Eerst als verplicht agendapunt in het overleg tussen gemeente en schoolbesturen over de Lokale Educatieve Agenda. Vervolgens onder het kabinet Balkenende IV (2007-2010), dat in het coalitieakkoord opnam dat er naar vormen van centrale aanmelding gezocht zou worden en dat daartoe gemeentelijke pilots faciliteerde. Onlangs werden de pilots in de twaalf deelnemende gemeenten afgerond en daarom kan nu de balans worden opgemaakt over perspectiefrijke beleidsinterventies. Dat is het doel van dit artikel.

180 Diversiteit en de pedagogische functie van het onderwijs
THEMA
Trees Pels
De pedagogische functie van het onderwijs behoeft structurele aandacht. Dit geldt nog sterker voor scholen die vanwege de toegenomen etnische diversiteit van hun leerlingpopulatie voor nieuwe pedagogische uitdagingen staan. Dit artikel beoogt, op basis van twee recente reviews van onderzoek naar diversiteit in het onderwijs, drie vragen te beantwoorden. Deze vragen zijn: Voor welke pedagogische uitdagingen staan scholen bij het omgaan met diversiteit? Hoe reageren scholen op deze uitdagingen in hun pedagogisch beleid? En hoe passen opleidingen hun curriculum aan om leerkrachten van de toekomst voor te bereiden op het werk in multi-etnische scholen? Het artikel eindigt met conclusies en aanbevelingen over pedagogisch beleid, professionalisering en onderzoek.