Natuur aan de basis — Jrg. 24 (september 2013) Nr. 1

Thema: LEVEN EN DOOD

3 Dead or alive
VAN DE REDACTIE
Erwin Groenenberg (hoofdredacteur)

6 Wat kinderen vertellen over… leven en dood
ONDERBOUW / MIDDENBOUW / BOVENBOUW
Dannie Wammes
Wat is leven? “Dat je dingen kan doen.” Dit antwoord van Sjoerd (5) is illustratief voor de eerste reactie van alle ge•nterviewde kinderen op deze vraag. Sjoerd vervolgt zijn zin met: “Als je heel oud bent ga je dood.” Zo’n vervolg is er niet bij de kinderen uit groep 5 en 8, maar wel bij de kleuters. Zij zijn volop bezig met het begrip leven en met de daarmee direct verbonden dood.

8 Leef ik? Op zoek naar dood en levend
ONDERBOUW
Tialda Hoogeveen
In de winter lijkt de natuur dood te zijn. Bomen zijn kaal. nergens zie je vlinders. Als er sneeuw ligt, is de natuur verstopt onder een dikke laag wit. Toch is de natuur niet dood in de winter. In deze les ontdekken de kinderen de verschillen tussen dood en levend.

12 Verdriet / ik vergeet je niet
ONDERBOUW / LES
Annemarieke Holland
Voer met jonge kinderen een kringgesprek over dieren en er komt steevast een moment dat ze de dood van hun konijn, cavia of ander geliefd huisdier ter sprake brengen. Het is vaak de eerste ervaring met het doodgaan van iemand waar ze van hielden.

16 Dood eten / Leven in, op, tussen, onder en van dode dingen
ONDERBOUW / MIDDENBOUW / ACTIVITEITEN
William van den Akker
Je kunt het zo gek niet bedenken of alle dode dingen in de natuur worden wel op ŽŽn of ander manier gebruikt door een levend wezen. Poep van grote dieren is voedsel voor kleine diertjes. Takjes en droge grassprietjes zijn voor vogels bouwmateriaal. Dood hout wordt opgeknaagd door kevers en wormen. En als er geen dier is, dan zijn er wel schimmels of planten die gebruik maken van dode dingen.

20 Aaseters / Dood doet leven
MIDDENBOUW / BINNENLES
Elma Duijndam en Hettie Meertens
Er is een dode spitsmuis gevonden. Iedereen wil hem zien. Z’n buik ligt open en de darmen liggen er uit. Waarom hij dood is weten de kinderen niet, maar het is niet zo lang geleden gebeurd. Er zit nog vers bloed aan. Ze leggen hem op een groot blad en een jongen legt er nog een klaproos bij.

24 Wat leeft?
MIDDENBOUW / LES
Dannie Wammes
Het komt regelmatig voor dat er een huisdier van een kind in de klas dood gaat. Zo’n gebeurtenis roept emotionele reacties en vragen op zoals “Waardoor is het dood gegaan” en “Is het begraven?”. Naast ruimte geven voor die vragen en het bespreken van de gevoelens daarover, kan zo’n gebeurtenis gebruikt worden als startpunt voor een les over leven en dood.

27 Leven? / Leeft het?
MIDDENBOUW / ACTIVITEITEN
Marlies Huijzer
Een steen is dood en een kind leeft, dat is duidelijk. maar hoe kun je dat onderzoeken? En een kastanje of een ui? Zijn die levend? In deze les onderzoeken de kinderen of iets levend is of dood.

31 Levensloop / Levensvragen
MIDDENBOUW / ACTIVITEITEN
Dannie Wammes
Leven en dood zijn begrippen die vragen oproepen. Wat kun je als leerkracht met die vragen? Hoe zijn ze te gebruiken om de denkontwikkeling van kinderen te bevorderen?

34 Bordspel / Eten en gegeten worden
BOVENBOUW / ACTIVITEITENLES
Frans van Bussel
De natuur ruimt zelf haar afval op. Je ziet bijna nergens dode dieren liggen. Er zijn allerlei opruimers die uitrukken zodra een plant of dier dood op de grond terechtkomt.

36 Geuren / Geuren van de dood
BOVENBOUW / ACTIVITEITENLES
Florien de Brouwer
Het ruikt nu herfstig! Het zijn de geuren van de dood. Deze zijn heel anders dan de geuren in de zomer. Hoe komt dit eigenlijk? Wat je ruikt zijn de geuren van de dood. In deze les leren de kinderen meer over de natuur om hen heen. Ze voeren verschillende activiteiten uit. Hierdoor leren de kinderen dat hun neus een belangrijk orgaan is om mee waar te nemen.

41 Leven / Het eeuwige leven
BOVENBOUW / ACTIVITEITENLES
Roos de Jong
Filosoferen kan met kinderen van alle leeftijden. De vragen die de leerkracht stelt kunnen worden afgestemd op de leeftijd van de kinderen en hun belevingswereld. Het filosoferen kan het beste worden uitgevoerd in het kringgesprek.

45 Goed voorbeeld / De kunst van het recyclen Zeeland
GOED VOORBEELD DUURZAME SCHOOL
AndrŽ de Hamer
Sam uit Terneuzen staat met een printplaat in zijn handen. “Wat een gaaf ding, daar maak ik een vliegtuig van. En kijk, daar zit ook nog een propeller,” roept hij als hij de ventilator uit de kast haalt. Sam is tien jaar oud en schroeft een oude computer uit elkaar. Onder begeleiding nog wel.

46 Leven na de dood
COLUMN
Daan Remmerts de Vries

47
BOEKEN
Erwin Groenenberg
– Takkenwerk : stukjes verwondering aan bomen en struiken
– Schrikdraad! : idee‘n voor een actieve, avontuurlijke natuurverkenning
– Dat prikt : stukjes verwondering aan wilde planten