Natuur aan de basis — Jrg. 21 (september 2010) Nr. 1

Thema: BIODIVERSITEIT

3 Biodiversiteit, het thema van de Verenigde Naties
VAN DE REDACTIE
Erwin Groenenberg – Veldwerk Nederland

6 Wat leerlingen vertellen over… biodiversiteit / Biodiversiteit in drie vragen
ONDERBOUW – MIDDENBOUW – BOVENBOUW
Dannie Wammes
Bij het woord biodiversiteit gaat bij weinig leerlingen uit het basisonderwijs een lichtje branden. In hoeverre heeft biodiversiteit dan toch betekenis voor hen? Speelt het een rol in hun beeld, beleving en waardering van natuur? Om daar achter te komen kregen leerlingen uit de onder-, midden- en bovenbouw de opdracht om foto’s te ordenen vanuit drie vragen.

8 Pluisje kan het niet alleen
ONDERBOUW / VERHAAL
Esther Groenenberg
Door dit verhaal leren kinderen dat elk dier op eigen wijze is aangepast aan zijn leefomgeving en het voedsel dat het eet.

12 Bloemenfeest
ONDERBOUW / LES
Annemarieke Holland
Juf Evelien is jarig! En omdat ze heel veel van bloemen houdt heeft ze bloemen cadeau gevraagd. Niet uit de winkel, maar het liefst uit de eigen tuin of gewoon uit het weiland of de wegberm. Het wordt een echt bloemenfeest. De kinderen ontdekken in deze les dat de eigenschappen van bloemen van elkaar verschillen. Ze kunnen de verschillende onderdelen van een bloem aanwijzen en benoemen.

16 Stenen en schelpen
ONDERBOUW / LES
Marlies Huijzer
Jonge kinderen zijn dol op verzamelen. Na een dag buiten puilen hun zakken uit van de stenen, schelpen, slakkenhuizen, kastanjes of dennenappels. Zo’n verzameling is bijzonder geschikt om te ontdekken dat niet ŽŽn schelp of kastanje hetzelfde is als de andere. Ze leren kijken naar verschillen en kunnen de stenen en schelpen naar hun kenmerken ordenen.

20 Planten bewaren in een herbarium!
MIDDENBOUW / PROJECT
Jolanda Pikkaart
Als je goed naar de planten kijkt, ontdek je steeds meer verschillen. Zelfs tussen planten die eerst allemaal paardenbloemen leken. Een leuke manier om soorten te bestuderen en te verzamelen is het maken van een herbarium. Natuurlijk kun je daarvoor echte planten nemen, maar als veel kinderen tegelijk aan het plukken slaan, is een berm zo kaal. De oplossing kan een digitaal herbarium zijn. Door planten te observeren ontdekken de kinderen in deze les verschillen tussen planten. Ze leren ook de plantennamen kennen.

24 Op avontuur door een nog onbekende planten- en dierenwereld
MIDDENBOUW / BOVENBOUW
Hanneke Venema
Ik vertel de kinderen dat 2009 het jaar van Darwin was en vraag of ze weten wie dat was. De meeste kinderen weten wel dat Darwin van de evolutietheorie is. Emil is zelfs in het huis van Darwin geweest. ik vraag ze ook wie Linnaeus is. Nu krijg ik allemaal vragende blikken. ‘Tijd om het uit te zoeken’, zeg ik. De kinderen zijn het met me eens! De leerlingen leren in deze lessen dieren en planten determineren en gaan door de plantenwereld heen alsof ze Linnaeus of Darwin zijn.

26 Superstadsdieren
MIDDENBOUW / LES
William van den Akker
Steeds meer dieren ontdekken de stad. Vossen eten net zo lief een restje kipnugget uit een zak als een wilde patrijs die ze zelf moeten vangen. Steenmarters, die bijna uitgestorven waren, nestelen tegenwoordig in auto’s of in de spouwmuur van een huis. ’s Nachts zoeken ze hun kostje bij elkaar uit het afval dat in de stad rondslingert. De kinderen onderzoeken in deze les hoe dieren zijn aangepast aan de stad. ze ontwerpen zelf een dier met perfecte eigenschappen om in de buurt van mensen te overleven.

29 Darwin / Eten zoals je gebekt bent
MIDDENBOUW / LES
Bart de Koning
Op de Gal‡pagos Eilanden leven dertien verschillende soorten vinken. Darwin ontdekte dat op elk eiland de vinken een andere snavel hadden. Deze ontdekking was een doorbraak in Darwin’s denken over de evolutie. Om dat te zien hoeft u niet naar de andere kant van de wereld. Ook in Nederland ‘eten de vogels zoals zij gebekt zijn’. De leerlingen leren in deze les kijken naar snavels van vogels en ontdekken dat vogels zijn aangepast aan het voedsel dat ze eten. Ook ontwerpen de leerlingen geschikte snavels voor verschillende menu’s.

32 Filosoferen over biodiversiteit
BOVENBOUW / LESSENSERIE
Roos de Jong & Tessa de Been (Veldwerk Nederland)
Wormen in een wormenbak en wat blijkt?: Er bestaan zowel horizontaal als vertikaal gravende wormen. De leerlingen onderzoeken de biodiversiteit in hun schoolomgeving en worden zich bewust van hun waardering voor verschillende soorten in de natuur. Met de klas praten de leerlingen over hun mening. De leerlingen leren hun mening formuleren en overdragen.

37 Insectenlokkers in de bloementuin
BOVENBOUW / LESSENSERIE
Frans van Bussel

Kinderen vinden het best spannend om een echt veldonderzoek uit te voeren. De kinderen krijgen in deze lessen inzicht in de biodiversiteit van een bloemrijke plek. Ze ervaren dat bloemrijke plekken vaak veel insecten trekken en hoe groter de variatie in bloem(vormen), des te groter de variatie in insecten.

41 Op een onbewoond eiland
BOVENBOUW / LESSENSERIE
Petra Wilbrink
De wereld zit vol vreemde dieren! Maar hoe zijn ze ontstaan? En wat is de rol van eilanden daarin? In deze les zoeken leerlingen antwoorden hierop. Ze leren over biodiversiteit en de eigenschappen van enkele soorten en ontwerpen zelf een nieuwe diersoort.

46 Biodiversiteit naar de maan
BOVENBOUW / LESSENSERIE
Dannie Wammes (Kenniscentrum Wetenschap en Techniek Gelderland, Veldwerk Nederland)
Een basis op de maan waar mensen kunnen wonen en werken, dat is de droom van veel onderzoekers. Hoe krijg je dat voor elkaar? In deze les denken de leerlingen gezamenlijk na over de voorwaarden voor het leven op de maan.

48 De verschillen / Wat maakt mensen leuk?
COLUMN
Daan Remmerts de Vries

49
BOEKEN
– Natuur binnen en buiten
– Help, mijn iglo smelt!
– Op pad met de boswachter
– Arendsoog

50 Natuurkalender
NATUUR
Maarten de Jongh
September, oktober november.