Mensenkinderen — Jrg. 37 (april 2021) nr. 172

Deze editie is als PDF beschikbaar

Thema ‘Burgerschap – Afscheid van Ad Boes’

Burgerschap
Burgerschapsvorming heeft een vanzelfsprekende plek in het Jenaplan. Neem uit onze twintig basisprincipes nummer 8: ‘Mensen moeten werken aan een samenleving waarin rechtvaardig, vreedzaam en constructief met verschillen en veranderingen wordt omgegaan.’ Uit dit principe – maar eigenlijk zijn ze bijna allemaal te citeren – spreekt de intentie onze kinderen op te voeden tot kritische, empathische deelnemers aan hun wereld. Om daar te komen kan ons onderwijs mooie werkvormen en aanvullende visies lenen van pedagogen als Korczak en Freinet. Tevens in dit nummer: een in memoriam voor Ad Boes.

Voorwoord: De berg werk die burgerschapsvorming heet

04 Kees opent: Sneeuwjacht, schoolvisies en samenleven
Op de dag dat de scholen weer open mogen na de tweede lockdown, ligt er een dikke laag sneeuw. Code rood. Kun je dan wel open? Meningen genoeg, maar hoe neem je een beslissing, vraagt adjunct-schoolleider Kees Groos zich af, voor zijn Boxmeerse school waar alles gericht is op het oefenen van een burgerschapsvaardigheid als het vormen van je eigen mening.

06 Oefenen in gemeenschapszin
Met haar groep unboxte Maud Peeters de Klassebox! Met deze freinettechniek lukte het haar om haar kringgesprekken om te vormen tot werkelijke momenten van democratisch overleg: “Ik heb met de kinderen ervaren wat samenleven is en wat het met ons doet.”

10 De nieuwe wet ‘herziening burgerschapsopdracht’: wat je moet weten
In 2006, na de moorden op Fortuyn en Van Gogh, kwam er een wet waarmee scholen verplicht werden om actief burgerschap en sociale integratie te stimuleren. Die wet werd te vrijblijvend gevonden en in augustus treedt de herziene wet in werking. Ambassadeur ‘burgerschap’ voor de PO-raad, Danielle Andrien, legt uit wat de wet inhoudt en stimuleert scholen: ‘Bouw je eigen verhaal’

12 Janusz Korczak: ‘Kinderen zijn al burgers’
De Poolse kinderarts en weeshuisdirecteur Janusz Korczak was een tijdgenoot van Peter Petersen. Zijn werk wordt gekenmerkt door een grote gevoeligheid voor het kind als volwaardig mens. Zijn rechten van het kind, de schoolkrant en de kinderrechtbank in zijn weeshuis wijzen op de democratische principes die hij huldigde. Wie zoekt naar burgerschap, vindt in Korczak een rijke bron.

16 Opslaan als juweeltjes: De dag dat mijn stamgroep erop lossloeg
Stront aan de knikker: op een middag wordt stamgroepleider Remko Fijbes bij een gesprek gevraagd met teamleden van de buurschool. Zijn stamgroep zou de vrije woensdagmiddag ervoor nogal onbehouwen de aanval hebben geopend op kinderen van de andere school. Maar hij heeft toch zo’n betrokken, fijne klas? Precies daarom, zo zal blijken!

18 Het grote interview: jeugdburgemeester Anne Letink
Anne is tien. Groep 7’er. De oudste thuis. En dit schooljaar is ze de jeugdburgemeester van haar gemeente Bronkhorst in de Achterhoek. Overleg met de volwassen burgemeester vindt ze leuk, maar het gaat haar om de stem van de kinderen. Om te weten wat haar jonge streekgenoten willen, stelde Anne een kinderparlement in.

20 Boek besproken: ‘De schoolkrant’ van Célestin Freinet
Er komt een stabiele stroom prachtige uitgaves vanuit de Freinetbeweging – veelal vertalingen door Rouke Broersma. Zo geconcentreerd als Rouke werkt, zo deed Célestin Freinet dat zelf ook, toen hij tijdens WOII vanwege zijn linkse sympathieën niet mocht werken. De schoolkrant is een pedagogisch-didactisch instrument met een impact op vele terreinen, ook op burgerschapsvorming.

23 Adieu Ad: herinneringen aan Ad Boes
Vanuit pabo De Eekhorst in Assen zette Ad Boes Jenaplan landelijk op de kaart. Negen mensen blikken terug op hun ervaringen met Ad en op zijn bijdrage aan het Jenaplan. “We verliezen een van onze bouwers”, zegt Ton Scheulderman. Peter van Dijk constateert: “Ad Boes gaf nooit op”.

30 Berna’s boeken: En de wereld is van iedereen
Boekenredacteur Berna van der Linden bespreekt vijf boeken waarin er echt wat op het spel komt te staan in de klas of het leven van een kind. Neem de klassieker ‘De Golf’, van Monton Rhue, gebaseerd op een waargebeurd verhaal waarin een Californische leraar onderwijs geeft over de sociaal-maatschappelijke krachten die het nazisme aan de macht brachten. Hij begint een experiment in zijn eigen klas.

34 Judith mijmert: Mijn kleine wereld
De eerste ochtend na de lockdown. Judith komt in haar nog lege lokaal. Met twijfels en een zwaar verantwoordelijkheidsbesef: hoe kun je samenkomen met je stamgroep, als een schouderklop of knuffel zo integraal deel uitmaken van een ‘er pedagogisch zijn’? Wat kan het samen zijn ontketenen aan viruscascades? Dan bedenkt ze wat ze in haar rol als stamgroepleider aan positiefs in gang kan zetten

37 De filosofiekring: Hoe wordt een kind een burger?
Het is een paradox, stelt Sabine Wassenberg: burgerschapsonderwijs vraagt van ons dat wij kinderen leren om kritisch en onafhankelijk te denken. Je hebt het recht om te zijn wie je bent, en tegelijkertijd houden we er niet van als je dat recht gebruikt om onnadenkende keuzes te maken. Hoe burgerschap te onderwijzen zonder moralistisch sturend te zijn?

38 Boek besproken: Philo & Sophia 
Iedereen kent wel de onvermoed diepe vragen over wereld, leven en dood die peuters en kleuters ons kunnen stellen. Prachtig vinden we dat. Maar na de kleutertijd dooft bij veel kinderen die wijsgerige verwondering op. Omdat het onderwijs van hen verlangt dat ze alleen nog ‘nuttige’ vragen stellen? Sabine Wassenberg schreef een boek waarmee je jonge middenbouwers kunt blijven prikkelen.

Je-Na aan ’t hart
Jaap Meijer praat je bij over wat er leeft en speelt in de NJPV.

Arjen Achterop: 10, 20 jaar van nu: hoe kijken we terug?
Columnist Arjen Tabak vraagt zich af hoe we zullen terugkijken op 2020, 2021. Als de coronacrisis? Als de jaren dat de verspilzuchtige knop eindelijk omging en onze verhouding tot natuur en milieu veranderde? Als de jaren waarin we niet langer ‘inwoner’ of ‘consument’ maar vooral kritische burger werden?