De Nieuwe Meso — Jrg. 5 (maart 2018) nr. 1

08 Onderwijs om het onderwijs
Jan Bransen
Het ligt voor de hand om over de kwaliteit van goed onderwijs nat denken in termen van de doelen die met dat onderwijs gediend worden. Er schuilt iets sympathieks in deze opvatting, maar ook iets onbehaaglijks. Want zo’n opvatting kan een al te instrumentele interpretatie van de waarde van onderwijs aanwakkeren. Jan Bransen doet een voorstel om hieraan te ontsnappen om zo te kunnen nadenken over de kwaliteit van goed onderwijs om het onderwijs zelf.

16 Voor gedegen verhalen heeft de krant niet altijd tijd: Beknopte geschiedenis van de onderwijsjournalistiek
Pieter Leenheer
Een high-trustsector zoals het onderwijs is gebaat bij kritische en degelijke journalistieke beschouwing. Dit is echter geen vanzelfsprekende zaak meer, zoals Pieter Leenheer laat zien in deze zeer beknopte geschiedenis van de Nederlandse onderwijsjournalistiek.

24 Verbinden en uitdagen: Secure Base Leiderschap in het onderwijs
Marnix Reijmerink en Jakob van Wielink
We verbinden ons met anderen op manieren die gekleurd zijn door hoe we ons hechten aan onze ouders en andere belangrijke mensen en hechtingsfiguren in ons leven. Zicht krijgen hierop helpt om een ‘secure base’ voor jezelf en voor anderen te worden. Het gedachtegoed van secure bases en de Transitiecirkel vormt een uitdagend venster voor leiderschapsontwikkeling.

36 Eenvormig of veelvormig? De toekomst van vakmanschap in Nederland
Anneke Westerhuis en Hester Smulders
Hoe ziet de arbeidsmarkt van de toekomst eruit? We lezen dat banen verdwijnen en dat de behoefte groeit aan technici die robots kunnen ontwikkelen en repareren. De intuïtieve reactie van veel jongeren en ouders is te kiezen voor een zo hoog mogelijke opleiding. Dat geeft zekerheid en zicht op een mooie loopbaan. Is die verwachting terecht? Wat betekent dit voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo)? Geeft dat in deze onzekere tijden nog steeds een aantrekkelijk toekomstperspectief? Leidt het mbo op voor breed vakmanschap waarmee je soepel kunt schakelen van de ene naar de andere functie?

44 Teacher leaders strijden voor zichtbaarheid: De ervaring van de rol van teacher leader
Marjolijn Peltenburg, Jos Castelijns, Jeanette Geldens en Wenckje Jongstra
Teacher leaders dragen vanuit een sterke gedrevenheid graag bij aan onderwijsinnovatie, maar worden in hun beleving niet altijd voldoende gezien in de eigen schoolorganisatie. In plaats van een beroep op teacher leaders te doen, zijn scholen geneigd expertise van buitenaf naar binnen te halen. Dit blijkt uit een studie onder alumni van de twee hbo-masteropleidingen Leren en Innoveren van de Radiant Lerarenopleidingen waar leraren worden opgeleid tot teacher leader.

Rubrieken
14 Bestuur Beleid en Beschouwing
22 Hoe zit het met uw
30 Onderzoek
32 Boeken
42 Buitenland

Focus op… governance

54 1. Introductie: Toezicht houden in het onderwijs
Gerritjan van Luin, Pieter Leenheer, Hartger Wassink en Willem Elsendoorn
Aan het begin van het schooljaar 2010-2011 werd de Wet goed onderwijs, goed bestuur van kracht. Inmiddels zijn we zo’n zeven jaar verder en leek het ons een goed moment in beeld te brengen, hoe het werkt in de praktijk: Wat gaat er goed en waardoor dan wel? Welke problemen doen zich voor? Wat betekent trouwens ’toezicht houden’ precies?

2. De theorie
58 Perspectieven op intern toezicht: Op zoek naar houvast

Hartger Wassink
Wat is toezicht houden eigenlijk? Het is voor buitenstaanders en zelfs betrokkenen zelf niet altijd duidelijk wat de rol van de raad van toezicht is. Hartger Wassink gaat op zoek naar houvast en schetst een aantal perspectieven op toezicht.

64 Het publieke belang van onderwijs: Is er een knop om aan te draaien?
Renée van Schoonhoven
We horen en lezen vaak dat schoolbesturen dingen anders moeten doen. Zoals nadrukkelijk zorgen voor beter onderwijs, voor goede lerarensalarissen en meer aandacht voor het Wilhelmus, voor het tegengaan van pesten op de scholen, enzovoort. Of, als het echt mis gaat: dat de minister schoolbestuurders of toezichthouders moet kunnen ontslaan. Want het kan toch niet zo zijn dat het publieke belang van het onderwijs te grabbel wordt gegooid en er niets gebeurt?

66 Boekrecensies
Gerritjan van Luin
Caroline Oliver, Aan de slag met Policy Governance | Hans Strikwerda & Jaap ten Wolde, Verplichte literatuur voor bestuurders en commissarissen | Steven Schuit & Casper Jaspers, Handboek voorzitter| Rolf Robbe & Albert Verhoef, Toeschouwer of toezichthouder

3. De Praktijk
68 Bestuurders over toezicht(houders): Met blote voeten op een kiezelpad

Gerritjan van Luin, Pieter Leenheer en Willem Elsendoorn
Hoe kijken bestuurders naar hun toezicht? Wat gaat steeds beter en waar schuurt het nog? In twee panelgesprekken met bestuurders uit het po, vo en mbo peilden de redacteuren de stand van zaken.

73 Toezichthouders over toezicht in het onderwijs: Toezicht als Januskop
Gerritjan van Luin, Pieter Leenheer en Willem Elsendoorn
In een focus op toezicht mag de stem van de toezichthouders zelf niet ontbreken. Hoe denken zij over hun rol? In twee gesprekken met toezichthouders uit het po, vo en mbo zijn de redacteuren op onderzoek gegaan naar de lessen die geleerd zijn en naar de kenmerken van governance voor de komende jaren.

78 Column: Toezicht
Jeanette Noordijk
Het thema ’toezicht’ komt onvermoeibaar terug in de landelijke aandacht. Het is kennelijk aantrekkelijk ‘voer’ voor bestuurskundigen en juristen die als relatieve buitenstaanders op inhoudelijk vlak niet zoveel met het onderwijs van doen hebben.

4. Toezicht op toezicht
80 Het onderwijs verandert en het externe toezicht verandert mee: In gesprek met strategisch inspecteur Vic van den Broek d’Obrenan.

Willem Elsenboom en Pieter Leenheer
van oudsher is het de taak van de Inspectie van het Onderwijs om namens de overheid toezicht te houden op de kwaliteit van onderwijs op scholen en andere onderwijsinstellingen, en te onderzoeken of de scholen aan de wettelijke eisen voldoen. En als het onderwijs verandert, verandert dat externe toezicht mee.

5. Een blik van buitenaf
86 Toezicht in het middenveld: De rvt in onderwijs, zorg en volkshuisvesting

Gerdien Bikker-Trouwhorst, Arno Geurtsen, Jajo Hellinga, Esther Spetter en Goos Minderman
Op basis van een verkennende ronde in het middenveld vergelijkt een aantal leden van de denktank The Midfield de ontwikkelingen met betrekking tot opdracht, verantwoordelijkheden en werkzaamheden van de raden van toezicht in de verwachte sectoren onderwijs, zorg en volkshuisvesting.

94 Liever meer eenvoud en meer echte autonomie: Het relatieve belang van bestuursorganen
Roger Standaert
Emeritus-hoogleraar comparatieve pedagogiek Roger Standaert zet het Nederlandse systeem af tegen dat van een aantal andere West-Europese landen. Hij vraagt zich af of het onderscheid tussen bestuur en intern toezicht, zoals we dat in Nederland kennen, de zaak niet nodeloos complex maakt.

100 6. Epiloog
Hartger Wassink, Gerritjan van Luin, Pieter Leenheer en Willem Elsendoorn
Welke conclusies zijn er na lezing van de verschillende bijdragen aan deze focus op toezicht te trekken? De redacteuren van deze focus doen een poging een paar inzichten en rode draden te vinden.