De Nieuwe Meso — Jrg. 2 (maart 2015) nr. 1

THEMA ‘LEIDERSCHAP’
Focus op Ontwikkeling van het vakmanschap van leraren

52 Introductie op het thema Ontwikkeling van het vakmanschap van leraren
Arie Olthof en Pieter Leenheer

54 Zin en onzin van professionalisering
Klaas van Veen
Leraren zijn dé sleutel voor goed onderwijs. Vanuit dat perspectief is hun professionalisering een logische stap om allerlei problemen in het onderwijs op te lossen. In tal van beleidsstukken en adviezen wordt dat dan ook al jaren voorgesteld. De vraag is echter of professionalisering wel de oplossing is voor alle problemen. In dit openingshoofdstuk laat Klaas van Veen zien dat er slechts enkele legitieme redenen zijn om leraren te vragen zich te professionaliseren en dat slechts enkele vormen van professionalisering zinvol zijn.

62 Docentontwikkelteams en de professionalisering van docenten
Fer Coenders
Vakinhoudelijke en -didactische vernieuwingen landen vaak maar moeizaam in scholen, doordat leraren nauwelijks betrokken zijn bij het discours binnen hun vakgebied. Docentontwikkelteams (DOT’s) kunnen een rol vervullen als schakel tussen vakvernieuwing en de implementatie ervan in de school. Vakdidacticus Fer Coenders beschrijft aan de hand van de recente vernieuwing van het scheikundeonderwijs hoe je zo’n DOT kunt opzetten en wat het oplevert.

68 Leidinggeven aan een professionele leercultuur
Niek Bootsma
Het belang van een professionele leercultuur voor de ontwikkeling van docenten wordt meer en meer erkend. Het begrip figureert bijvoorbeeld veelvuldig in het Sectorakkoord VO 2014-2017. Niek Bootsma is van mening dat met een praktische invulling ervan een grote kwaliteitsslag op scholen te maken is. Maar wat bedoelen we precies met een professionele leercultuur en hoe geef je leiding aan de ontwikkeling ervan?

80 Leraren doen het zelf, maar kunnen niet zonder hun schoolleiding
Kees Horsman
Beleidsinitiatieven om de professionaliteit van leraren te versterken moeten volgens de Onderwijsraad gepaard gaan met ontwikkeling van de persoonlijke professionaliteit. Kees Horsman bezocht twee scholen waar beide ontwikkelingen – van buiten/boven naar binnen/beneden en andersom – gestalte krijgen. Tot welke aandachtspunten leidt dat voor scholen die zich ook willen ontwikkelen tot professionele leergemeenschappen?

86 Buitengebied tussen binnenwerelden. Over linking connections van scholen en het onderwijsdiscours buiten schooltijd onder leraren
Pieter Leenheer
Van oudsher zoeken leraren elkaar buiten werktijd en de eigen school op om over het vak te praten, raad te vragen en tips uit te wisselen. In dit buitengebied zijn in korte tijd een groot aantal nieuwe plaatsen ontstaan waar leraren, buiten de geijkte, formele kaders om, ideeën uitdragen of verhalen en ervaringen delen. Waar komt de recente groei van dit soort activiteiten vandaan? Waar houden leraren zich op dit soort plaatsen mee bezig? Wat kunnen scholen eraan hebben en zijn die daarop wel ingericht?

98 Het onzekere vakmanschap. Bij wijze van nabeschouwing
Pieter Leenheer
De centrale vraag van dit themadeel is: wat inspireert de leraar om zich te professionaliseren? In een blad dat schoolleiders en -bestuurders tot doelgroep heeft, een riskante vraag. Want als je niet uitkijkt, bouw je hem tot volle tevredenheid van de doelgroep om tot ‘hoe inspireer ik mijn leraren tot professionaliseren?’ en offreer je de zoveelste reeks beschrijvingen van aanpakken waardoor leraren veel kunnen leren.

Magazine

06 Rekenbeleid in vo en mbo
Renée van Schoonhoven
Eind 2014 – vlak voor de kerst – sturen de OCW-bewindslieden een brief naar de Kamer over de rekentoetsen in vo en mbo. De brief krijgt even media-aandacht, vooral de sectorraden reageren kritisch. In de sfeer van de feestdagen, kerstbomen en oliebollen luwt de commotie wat, om eind januari, met een Kamerdebat in aantocht, weer op te laaien. Wat is er aan de hand met het rekenbeleid? Renée van Schoonhoven onderwerpt het aan een kritische beschouwing.

12 Ecologie

14 Verbinding en dialoog als kritieke succesfactoren (tweeluik – deel 1)
Iwan Basoski
Beleidsontwikkelingen in het mbo volgen elkaar in rap tempo op. Van leidinggevenden wordt dan ook veel verwacht, maar tegelijkertijd is hun rol kwetsbaar. Hun succes staat of valt met hun vermogen om, los van hun formele positie, de verbinding en dialoog aan te gaan met interne en externe stakeholders. Iwan Basoski geeft aan hoe leidinggevenden commitment kunnen realiseren bij de complexe opdracht waar mbo-scholen voor staan.

19 Internationaal

22 Het vertaalvermogen van schoolleiders (tweeluik – deel 2)
Berit Lindemann
Het overheidsbeleid in de afgelopen decennia bevatte onmiskenbaar elementen van New Public Management (NPM). NPM wordt gezien als een totaliserend managementdiscours met een focus op prestaties en effectiviteit, resulterend in ‘vermanaging’ van publieke dienstverlening. De discussie over NPM ging en gaat vooral over het ‘wat’ ervan. Berit Lindemann laat zien dat ‘hoe’ schoolleiders ermee omgaan veel belangrijker is.

28 Hoe zit het met

30 Duurzame schoolontwikkeling
Hans van Dael, Tineke Drewes en Aris Fickweiler
Hoe kan de kwaliteit van scholen zich robuuster ontwikkelen? Hans van Dael, Tineke Drewes en Aris Fickweiler delen hun reflecties hierover, gebaseerd op hun ervaringen met programma’s voor schoolontwikkeling in Friesland (Primo-Opsterland), Amsterdam (Kwaliteitsaanpak Basisonderwijs Amsterdam) en in Almere (Scholen Die Ertoe Doen).

36 Onderzoek

38 De taal van de leider
Frank Weijers
Het taalgebruik van leidinggevenden kan bijdragen aan een cultuur waarin de energie vooral is gericht op het voorkomen van problemen. Het omgekeerde kan ook: taalgebruik bevordert dat er met vertrouwen en plezier wordt gewerkt. Volgens Frank Weijers is het belangrijk dat leidinggevenden hun woorden en zinnen met zorg (leren) kiezen en gebruiken.

44 Boeken